Zagrożenia i ochrona płazów

Trudno przecenić ekologiczne znaczenie tej grupy zwierząt, które stanowią ważne ogniwo w łańcuchu pokarmowym. Dojrzałe płciowo płazy stanowią pożywienie wielu ssaków drapieżnych, ptaków i gadów, zaś płazie jaja i larwy są pokarmem ryb, wielu gadów i bezkręgowców. Dla niektórych gatunków zwierząt płazy stanowią główne źródło pokarmu.
Płazy z kolei żywią się głównie bezkręgowcami (zwłaszcza owadami) co ma ogromne znaczenie dla gospodarki człowieka. Płazy zjadają bowiem duże ilości owadów, będących szkodnikami lasów, pól i ogrodów. Uzupełniają one rolę ptaków zjadając także te owady, które są przez nie są odrzucane (np. ze względu na barwy ochronne czy nieprzyjemny zapach). W przeciwieństwie do większości ptaków, wiele płazów żeruje nocą, a więc zjada owady nocne, niedostępne dla ptaków. Poza tym płazy wykorzystywane są w laboratoryjnych badaniach z zakresu medycyny i farmakologii, a niektóre toksyny przez nie wytwarzane znalazły zastosowanie w leczeniu chorób człowieka.
Niektóre gatunki płazów np. żaby zielone mają zastosowanie kulinarne.
Płazy (podobnie jak gady) zawsze wzbudzały mniejsze zainteresowanie ludzi niż np. ptaki czy ssaki. Jednak ostatnimi laty badania nad płazami nasiliły się. Okazało się bowiem, że liczba osobników wielu ich gatunków zmniejsza się w zastraszającym tempie.
Wydaje się, że przyczyny obserwowanego w wielu krajach zanikania płazów są różnorakie, w zależności od wymagań ekologicznych i biologii danego gatunku. Do przyczyn tych zaliczyć można: przemysłowe zanieczyszczenie wód, osuszanie bagien, wycinanie lasów, sadzenie lasów iglastych (spadające z drzew do zbiorników igły obniżają pH wody), zarybianie zbiorników, budowa autostrad, kwaśne deszcze, itp. Ostatnio udowodniono także szkodliwy wpływ dziur ozonowych na rozwój płazów (poprzez zwiększoną ekspozycję na promieniowanie UV z kosmosu).
Ogólnie uważa się, iż płazy ze względu na swoją dwuśrodowiskowość stanowią szczególnie narażoną na zanieczyszczenia cywilizacyjne grupę kręgowców: żyją najpierw w wodzie oddychając skrzelami i (w przypadku płazów bezogonowych) żywiąc się pokarmem roślinnym i martwymi szczątkami zwierząt, zaś po metamorfozie większość gatunków zaczyna prowadzić ściśle lądowy i drapieżny tryb życia. W związku z tym płazy pełnić mogą rolę swoistego wskaźnika zanieczyszczenia środowiska - ich zanikanie jest sygnałem alarmującym o poważnym naruszeniu równowagi w środowisku. Najskuteczniejszym z możliwych sposobem zahamowania zmniejszania się liczebności płazów jest zachowanie i ochrona ich naturalnych siedlisk. Szczególną rolę odgrywa tu utrzymanie w niezmienionym stanie zbiorników wodnych, w których rozmnażają się płazy. Szkodliwe dla zachowania dużej liczby gatunków płazów w zbiorniku wodnym jest: zanieczyszczanie wody ściekami komunalnymi, regulacja brzegów zbiornika poprzez np. wycinanie szuwaru i palikowanie czy betonowanie jego brzegów oraz betonowanie jego dna. Przetrzebienie płazów może zostać także spowodowane niekontrolowanym zwiększeniem pogłowia ryb, zjadających ich skrzek i larwy. Dużym zagrożeniem dla płazów są ciągi komunikacyjne, a w szczególności autostrady, na których wiele tych zwierząt ginie w czasie migracji do zbiorników godowych i na zimowiska. W wielu krajach pod autostradami znajdują się przepusty, dzięki którym płazy mogą przekroczyć drogę samochodową nie wchodząc na nią. Poza tym stawiane są znaki informujące, iż dane miejsce przecina trasę stałych wędrówek płazów.
Wiele płazów (szczególnie w okresie godów) pada ofiarami bezmyślnego okrucieństwa ze strony ludzi (zwłaszcza dzieci i młodzieży) zabijających te bezbronne stworzenia dla rozrywki. Ważnym zadaniem szkoły i rodziców jest wdrożenie dzieciom (naśladujących zachowanie czy nastawienie dorosłych) właściwego szacunku dla tych żywych, odczuwających ból istot. Innym zagrożeniem dla szczególnie pięknych gatunków płazów (np. traszek czy salamander) są pseudo-miłośnicy zwierząt zabierający je z naturalnego środowiska do akwarium, gdzie płazy przetrzymywane są przeważnie w nieodpowiednich warunkach i zazwyczaj giną.
Jeśli zbiornik wodny, w którym występują np. traszki grzebieniaste położony jest na gęsto zaludnionym obszarze (np. w mieście) mogą zostać z niego wyłowione wszystkie osobniki danego gatunku.
W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, iż wszystkie płazy i gady podlegają w naszym kraju całkowitej ochronie prawnej. Oznacza to, iż zwierzęta te nie mogą być przedmiotem handlu, nie mogą być przetrzymywane w domu oraz nie można ich zabijać, czy ranić. Osoba, która złamie ten zakaz może liczyć się z tym, iż za swój czyn będzie odpowiadać przed Sądem Grodzkim.
Czasami, jeśli na ochronę siedliska w którym występuje dany gatunek jest już za późno, podejmowane są kosztowne próby jego ponownego zasiedlenia. Przykładem może być reintrodukcja kumaka nizinnego w Szwecji, który niegdyś pospolity, w ciągu stu lat drastycznie zmniejszał swoją liczebność w tym kraju, by ostatecznie w 1960 roku całkowicie wyginąć. Była to cena, jaką zapłacono za zniszczenie naturalnych siedlisk kumaka: modernizację rolnictwa m.in. osuszanie (meliorację) gruntów, intensyfikację hodowli bydła (pijące krowy zostawiają w zbiornikach wodnych odchody zmieniające chemię wody), budowę nowych dróg i fabryk. Pierwsze nielegalne próby reintrodukcji tego gatunku przeprowadzono w latach siedemdziesiątych. Nie użyto wtedy czystego genetycznie gatunku kumaka nizinnego, ale jego hybrydy (mieszańca) z kumakiem górskim. Ponowną próbę przeprowadzono w latach osiemdziesiątych. Reintrodukcję poprzedziły staranne badania mające wyłonić odpowiednie dla kumaków zbiorniki wodne (porównywano panujące w nich temperatury, skład chemiczny wody, skład porastającej je roślinności itd.). Następnie co roku sprowadzano z Danii ok. trzystu jaj kumaków (nie można było więcej, gdyż w Danii również jest to gatunek zagrożony wyginięciem) i umieszczano je w wybranych zbiornikach wodnych. Dla ochrony przed wodnymi drapieżnikami odgradzano je od pozostałej części zbiornika siecią, którą usunięto w okresie metamorfozy larw (przemiany kijanek w młode, podobne do dorosłych kumaki). Reintrodukcja ta zakończyła się sukcesem.