Zasięgi występowania poszczególnych gatunków płazów na terenie Europy związane są z lokalnym klimatem panującym na danym obszarze, warunkami siedliskowymi, drapieżnictwem i konkurencją (międzygatunkową i w obrębie gatunku) oraz szeroko pojętą działalnością człowieka (przemysł, urbanizacja, rolnictwo, turystyka). Każdy gatunek ma bowiem indywidualne ograniczenia wynikające ze swojej biologii: Jedne gatunki są odporne na zimno (żaba trawna), inne na suszę (ropucha zielona), jedne wymagają do rozrodu czystych, dobrze natlenionych wód (Euproctus montanus), a inne obywają się bez zbiorników wodnych, rodząc w pełni rozwinięte młode (niektóre salamandry). Pewne gatunki są smaczne (rodzaj Rana), przez co bardziej narażone są na drapieżnictwo, zaś inne, których skóra produkuje trującą wydzielinę, zjadane są rzadko i niechętnie (np. rodzaj Bombina).
Klimat Europy jest bardzo zróżnicowany. Równie istotne jak położenie geograficzne, jest tu wyniesienie danego obszaru nad poziom morza: Warunki termiczne panujące na nizinach Europy środkowej mogą być zbliżone do tych w górach Europy Południowej. Wiele gatunków płazów, które na północy zamieszkują tylko niziny, na południu występują prawie wyłącznie w wysokich górach.
Podczas zimy w Europie północnej i środkowej, kiedy temperatura powietrza spada znacznie poniżej zera i nie ma bezkręgowców (np. owadów, ślimaków), stanowiących główny pokarm płazów, zwierzęta te zapadają w sen zimowy nazywany hibernacją. Okres ten spędzają zagrzebane w stertach gałęzi, w norach opuszczonych przez inne zwierzęta (lub wykopanych samodzielnie), w piwnicach, na dnie stawów lub strumieni, w szczelinach skalnych, jamach pod korzeniami drzew itp. Na miejsca zimowania udają się jesienią. Płazy hibernują pojedynczo lub w grupach (często międzygatunkowych), czasami wspólnie z gadami (jaszczurkami lub wężami).
Nieco inaczej może przebiegać cykl życiowy niektórych gatunków płazów w najcieplejszych obszarach Europy, np. w południowo-zachodniej części Płw. Iberyjskiego, gdzie po suchym, upalnym lecie wraz z nadejściem zimy temperatura obniża się do około 15 °C , a częste opady deszczu napełniają zbiorniki wodne. Niektóre gatunki płazów zamieszkujące te obszary właśnie wtedy przystępują do rozrodu. Z kolei w najsuchszych, bezdeszczowych okresach lata mogą zapadać w tzw. sen letni, wyszukując jako kryjówki miejsca, gdzie zachowało się możliwie dużo wilgoci. Oczywiście płazy w Europie środkowej również mogą zapadać w sen letni, a te na południu Europy często (zwłaszcza te zamieszkujących góry) zapadają w sen zimowy.
Większość płazów Europy związana jest podczas rozrodu ze środowiskiem wodnym. Podczas wędrówki do zbiornika wodnego płazy kierują się węchem, zmysłem magnetycznym i częściowo wzrokiem.

rozmnażanie się płazów ogoniastych

Strategie rozrodcze europejskich płazów ogoniastych są niezwykle różnorodne, jednak u wszystkich gatunków występuje zapłodnienie wewnętrzne, tzn. plemniki wprowadzane są do ciała samicy i tam dopiero dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej. Płazy ogoniaste nie wydają żadnych głosów godowych. Zamiast tego samce wielu gatunków przybierają w tym okresie ubarwienie godowe i wabią samice rytualnym zachowaniem. Szata godowa (jeśli występuje) jest różna dla poszczególnych gatunków. U samic jest ona przeważnie skromniejsza niż u samców.
Samce traszek z rodzaju Triturus wykonują pod wodą swoisty taniec godowy (prężąc i wachlując ogonem). Wobec samców swojego gatunku wykazują agresję, broniąc obranego przez siebie fragmentu dna zbiornika. Kiedy samica jest już "zainteresowana" samiec traszki składa na dnie pakiety plemników (spermatofory), które partnerka zbiera wargami kloakalnymi.
U rodzajów Euproctus, Pleurodeles i Proteus, których gody również odbywają się w wodzie, samiec owija samicę ciałem, przekazując jej spermatofory wprost do otworu kloakalnego (zjawisko tzw. pseudokopulacji). U niektórych gatunków rodzaju Euproctus wargi kloakalne samca są specjalnie wydłużone, co ułatwia wtłaczanie spermatoforów do otworu kloakalnego samicy.
U innych europejskich płazów ogoniastych rodzajów: Salamandra, Mertensiella, Speleomantes i Salamandrina gody odbywają się na lądzie, a u Chioglossa lusitanica - w wodzie lub na lądzie. Samce tych rodzajów albo składają spermatofory na ziemi i w zależności od gatunku skomplikowanymi zalotami nakłaniają samice do ich podjęcia (np. rodzaj Salamandra) lub też wchodzą pod partnerkę i nasuwają ją na spermatofory (np. rodzaj Mertensiella), albo też partnerzy splatają się ze sobą i pakieciki plemników przekazywane są z kloaki samca wprost do otworu kloakalnego samicy (np. rodzaj Speleomantes). Samice większości gatunków europejskich płazów ogoniastych składają jaja do wody. Jaja u większości europejskich gatunków płazów ogoniastych stanowi jedną całość (ich otoczki nie zlewają się ze sobą), jedynie u Salamandrella keyserlingii jaja ułożone są w środku galaretowatych rulonów. Składanie jaj odbywa się po pewnym, dość krótkim czasie od zapłodnienia. Samice wielu gatunków składają jaja po jednym (łącznie kilkadziesiąt w sezonie) (rodzaj Triturus) a niektóre po kilkanaście - kilkadziesiąt (łącznie setki w sezonie) (rodzaj Pleurodeles). Jaja salamandry lutyzańskiej i europejskich salamander bezpłucnych składane są poza zbiornikiem wodnym w bardzo wilgotnych miejscach (jaskiniach, szczelinach skalnych itp.).
Samice odmieńca jaskiniowego, prawdopodobnie w zależności od warunków termicznych, rodzą w wodzie dwie wyjątkowo duże larwy (do 12 cm) lub też składają kilkaset jaj. Samice niektórych gatunków płazów z rodzaju Salamandra (np. salamandry plamistej) rodzą do wody żywe larwy.
Z kolei samice salamandry czarnej i Mertensiella luschani (w rzadkich przypadkach także salamandry plamistej) rodzą na lądzie w pełni ukształtowane, podobne do dorosłych okazów młode, tak więc ich cykl życiowy przebiega w całości na lądzie.
U salamander bezpłucnych z jaj również wylęgają się młode osobniki po przeobrażeniu, które jeszcze przez pewien czas pozostają pod opieką matki.
U tych gatunków, które składają jaja w wodzie, z jaj wylęgają się larwy. Pozostają one w wodzie aż do przeobrażenia (metamorfozy), w czasie którego między innym tracą skrzela i przyjmują postać miniaturowych kopii dorosłych osobników. Larwy wszystkich płazów ogoniastych są do siebie dość podobne (patrz rozdział: Cechy morfologiczne płazów) i wszystkie są drapieżne.
U kilku europejskich gatunków płazów ogoniastych sporadycznie (w niektórych populacjach) obserwowane jest zjawisko neotenii (np. u Euproctus platycephalus, Triturus helveticus, Triturus alpestris, Triturus vulgaris). Polega ona na tym, że larwa uzyskuje dojrzałość płciową i zdolność do rozmnażania się. U odmieńca jaskiniowego neotenia jest regułą, zaś metamorfoza nie zachodzi nawet po podaniu odpowiednich hormonów stymulujących ten proces. Uważa się, iż neotenia u płazów możliwa jest przy nieobecności ryb w danym zbiorniku wodnym.

rozmnażanie się płazów bezogonowych

U europejskich płazów bezogonowych zawsze występuje zapłodnienie zewnętrzne, tzn. jaja zapłodnione zostają poza ciałem samicy. U prawie wszystkich gatunków, zapłodnienie odbywa się w środowisku wodnym. Samce przybywszy do okolic zbiornika wydają określone dla gatunku głosy godowe, które mają przywabić partnerki i odstraszyć ewentualnych konkurentów. Następnie samiec łączy się z samicą w tzw. ampleksusie. U części gatunków partner chwyta partnerkę przednimi kończynami "pod pachy" (tzw. uchwyt pachowy - amplexus axilliaris), bądź w okolicach nasad tylnych kończyn (uchwyt pachwinowy -amplexus inguinalis). Mocny chwyt przednich kończyn samca możliwy jest dzięki specjalnym zgrubieniom ich skóry - tzw. modzelom godowym. U niektórych gatunków ampleksus jest bardzo trwały i ulega rozluźnieniu dopiero po zapłodnieniu jaj, u innych może w każdej chwili ulec przerwaniu. Połączenie partnerów zwiększa prawdopodobieństwo kontaktu plemników z komórkami jajowymi - w chwili, kiedy samica składa jaja, są one od razu zapładniane przez samca.
U niektórych samców płazów bezogonowych stwierdzono terytorializm w czasie okresu godowego, np. niektóre "żaby zielone" i rzekotki obierają fragment podłoża, z którego nawołują samicę i którego bronią przed innymi samcami. Jeśli samiec i samica (np. u ropuchy szarej) są już złączeni w ampleksusie, "wolny" samiec często stara się "odbić" samicę, spychając samca z jej grzbietu, który z kolei broni się kopiąc tylnymi kończynami.
Jaja większości płazów bezogonowych zaraz po złożeniu są drobne i leżą na dnie zbiornika wodnego lub też są przyczepione do przedmiotów zanurzonych w wodzie. Po pewnym czasie otoczka wokół jaja pęcznieje, znacznie zwiększając jego objętość. Jest ona przezroczysta, lekko biaława, a samo jajo - nieprzezroczyste (białe, czarne, żółtawe itp.). Otoczka pełni funkcje ochronne, a także (u części gatunków) powoduje uniesienie jaja w kierunku powierzchni wody, gdzie jest ono lepiej ogrzewane przez słońce. Z jaja wylęga się larwa - kijanka. Larwy płazów oddychają skrzelami, w przeciwieństwie do osobników dorosłych, posiadających płuca. Kijanki płazów bezogonowych są saprofagami - odżywiają się głównie martwymi resztkami roślin i zwierząt. Zeskrobywanie pokarmu składającego się głównie z glonów, ułatwia im specjalny aparat gębowy, na który składają się rogowe szczęki i kilka rzędów osadzonych na nich małych, chitynowych ząbków.
Przez cały okres rozwoju, który trwa przeciętnie około dwóch - trzech miesięcy (czasami znacznie dłużej), larwy płazów rosną i po osiągnięciu specyficznej długości ciała następuje u nich przeobrażenie (metamorfoza). W tym okresie nie pobierają pokarmu. Metamorfoza polega na zaniku skrzeli i powstaniu płuc oraz zmianie kształtu ciała na taki, jaki mają ich rodzice. Młode płazy bezogonowe resorbują wtedy ogon, stają się podobne do rodziców i przechodzą na pokarm zwierzęcy. Resorbcja ogona trwa zazwyczaj kilka dni. Larwy niektórych płazów (zwłaszcza w górach) mogą nie przechodzić metamorfozy tego lata, w którym się wylęgły i przezimować w zbiornikach wodnych, przeobrażając się dopiero w następnym sezonie.
Po zakończeniu godów część gatunków płazów wychodzi ze zbiorników wodnych, prowadząc lądowy tryb życia.
Inna od opisanej strategia rozrodcza występuje u rodzaju Alytes (pętówek). Kojarzenie się par i składanie jaj zachodzi u tego gatunku na lądzie. U tych zwierząt przeważnie samice walczą o samce, chcąc zapewnić sobie opiekę nad potomstwem. Samiec wabi samicę głosem, po czym łączy się z nią w ampleksusie i kiedy samica zaczyna składać jaja (połączone w mocne sznury) samiec zapładnia je i od razu oplątuje wokół swoich tylnych kończyn. Na tym kończy się rola samicy, samiec zaś nosi jaja opiekując się nimi aż do zakończenia ich rozwoju embrionalnego, pilnując, aby nie wyschły (kiedy jest sucho samiec może zanurzać się w wodzie zwilżając jaja). Kiedy z jaj mają wykluć się larwy, samiec wchodzi do zbiornika wodnego i pozwala kijankom odpłynąć. Dalszy rozwój larw przebiega podobnie jak u pozostałych płazów bezogonowych.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005