Występowanie: Gatunek ten zamieszkuje większą część Europy z wyjątkiem jej północnej części: Skandynawii, Wielkiej Brytanii, krajów Beneluksu, północnej Francji i Estonii. Istnieją pojedyncze doniesienia o tym gatunku z obszarów Łotwy. Poza Europą występuje w zachodniej Azji i w północno-zachodniej Afryce.

Cechy morfologiczne: Pancerz dojrzałych płciowo osobników osiąga długość do 20 cm, bardzo rzadko do około 2 cm więcej. Żółwia tego łatwo pomylić z żółwiem kaspijskim. Karapaks ma kolor czarny, czerniawy lub brązowawy (często oliwkowobrązowy). Na tym tle u osobników zamieszkujacych Europe południową widoczne moga być cienkie, krótsze i dłuższe, żółtawe kreski, rozchodzące się promieniście z jednego miejsca na każdej tarczy. Spotykane są także osobniki o jednobarwnym karapaksie lub pokrytym nielicznymi, chaotycznie rozrzuconymi jasnymi cętkami. Plastron ma zabarwienie brązowe, rzadziej czarne. Na tym tle występują duże, jasne, chaotycznie rozmieszczone plamy i/lub liczne małe plamki. Miękkie powierzchnie ciała mają zabarwienie czarne, ciemnoszare lub ciemno-oliwkowobrązowe. Na tym tle widoczne są różnej wielkości żółte (lub żółtozielone) cętki. Na kończynach mogą one się łączyć, tworząc pasiasty deseń. U niektórych osobników miękkie powierzchnie ciała mogą być bezplamiste. Głowa samicy przeważnie jest pokryta wieloma plamkami, których brak u dojrzałego płciowo samca. Z kolei u młodocianych osobników plamek na glowie jest mniej niż u samicy, ale są one proporcjonalnie większe. Istotna cechą rozróżniająca płeć w polskiej populacji gatunku jest barwa tęczek oczu - u samców są one rude lub brązowe a u samic i młodocianych osobników żółte lub żółto-brązowe. Pancerz ma owalny kształt i jest słabo wysklepiony, o gładkiej powierzchni. Tarczki brzeżne są wąskie, wyraźnie węższe niż u Mauremys caspica. W przedniej części pancerz jest nieco węższy niż w tylnej. Głowa jest duża i masywna, gładka (pozbawiona łusek). Ogon ma długość ok. 1/3 długości karapaksu. Palce u wszystkich kończyn spięte są błonami pławnymi. Jeszcze jedną cechą odróżniającą płeć (u dojrzałych płciowo) żółwi błotnych jest powierzchnia plastronu, który u samic jest całkiem płaski, zaś u samców przyśrodkowe powierzchnie tarcz czwartego (środkowego) i piątego rzędu są wyraźnie wklęsłe. Poza tym ogon samca jest grubszy i masywniejszy niż u samicy.

Preferowane siedliska: Gatunek głównie nizinny, rzadziej zamieszkuje wyżyny i góry. W górach jego pionowy zasięg dochodzi do 800 m n.p.m. Można go spotkać w stawach, jeziorach, na moczarach i torfowiskach, w kanałach i w czystych, mulistych rzekach o spokojnym nurcie. Na Krymie występuje także w górskich rzekach o rwącym nurcie. W trakcie wędrówek od jednego zbiornika do drugiego, bywa spotykany z dala (do ok. 4 km) od wody: na łąkach, w ogrodach, na polach uprawnych i na drogach.

Tryb życia: Gatunek ziemno-wodny. Większą część życia spędza w wodzie, wychodząc na ląd głównie w celu wygrzewania się, wędrując do innego zbiornika i ,w przypadku samic, składając jaja. Gatunek ten jest aktywny w Polsce w godzinach przed- i popołudniowych. Mniejszej zdobyczy poszukuje aktywnie posługując się węchem, wzrokiem oraz reagując na drgania wody. Na większe ofiary czatuje, chwytając je nagłym wyrzutem głowy. Gatunek terytorialny, przy czym samce penetrują większe obszary zbiornika niż samice. Ważną rolę na obszarze terytorium danego osobnika odgrywa miejsce do wygrzewania się na słońcu - często dany osobnik wykorzystuje w tym celu przez cały sezon jedno miejsce. Żółw błotny jest wrażliwy na brak wody (w warunkach suszy może zginąć), dobrze natomiast znosi niskie temperatury, zapadając w odrętwienie dopiero przy temperaturze wody ok. 2-3 °C. Jest płochliwy. Jego dystans ucieczki przed człowiekiem wynosi kilkanaście metrów. Czasami odbywa wędrówki z większych zbiorników, do mniejszych (cieplejszych) i na odwrót. Wykazuje przy tym przywiązanie do konkretnych miejsc, do których corocznie powraca. Hibernuje przeważnie na dnie zbiornika wodnego, schowany w pancerzu. W Europie środkowej sen zimowy tego gatunku trwa ok. 6 - 7 miesięcy (często od października do marca). Budzi się z niego w końcu marca lub na początku kwietnia. Samce w okresie godowym wykazują w stosunku do siebie daleko posuniętą agresję - rzucają się na siebie z otwartym pyskiem kąsając się wzajemnie.

Pożywienie: Zjada różne owady wodne i larwy owadów, ślimaki i pająki, ryby, żaby (także kijanki) oraz traszki, okazyjnie gryzonie i młode ptaki. Prawdopodobnie zjada też trochę pokarmu roślinnego.

Rozmnażanie: Kojarzenie u żółwia błotnego zachodzi głównie w wodzie (znacznie rzadziej na lądzie), zazwyczaj w kwietniu lub maju. Samiec wpływa na karapaks samicy chwytając się jego krawędzi wszystkimi czterema łapami. Pozostaje tak złączony z partnerką aż do zakończenia kopulacji (co trwa nawet do kilkunastu godzin). W warunakch polskich w maju lub pierwszej połowie czerwca samica składa od kilku do 23 jaj (średnio 14 - 15). W Europie Południowej składanie jaj może odbywać sie także w drugiej połowie czerwca do lipca i powtarzać się dwa, a nawet być może 3 razy do roku. Najwięcej jaj stwierdzono u Hiszpanii - 28 w jednym złożeniu. Mają one wydłużony kształt, twardą wapienną skorupkę, różowobiałe zabarwienie i wymiary 32,7- 42,0 mm na 19,0- 19,8 mm. Samica składa je na lądzie, w wybranym miejscu. Tylnymi kończynami wykopuje w piaszczystym lecz niezbyt luźnym podłożu podłożu norę do długości do 15 cm (Polska) lub płytką jamkę (Francja), a po złożeniu jaj zasypuje ją ziemią i zaciera ślady kopania, przyciskając pancerz do podłoża. Inkubacja jaj trwa ok. 55 - 100 dni. Pancerz młodych, świeżo wylęgłych żółwi jest miękki i ma wymiary 24 - 25 mm.

Podgatunki: Oprócz formy nominalnej (Emys orbicularis orbicularis) wyróżnia się obecnie kilkanaście podgatunków.

* W Polsce żółw błotny jest gatunkiem bardzo rzadkim, podlegającym całkowitej ochronie prawnej.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005
Powrót do spisu treści