rodzina: ślepuchy (Typhlopidae)
Ta duża rodzina licząca około 5 rodzajów i 150 gatunków zamieszkuje głównie Afrykę, Azję, Australię i Amerykę Środkową. Jeden gatunek występuje w Europie, a mała i dzieworodna ślepucha wazonkowa (Ramphotyphlos braminus) występuje nieomal na całym świecie, przenoszona przez człowieka razem z ziemią w doniczkach. Wszystkie ślepuchy żyją pod ziemią. Ich oczy są mocno zredukowane, ciemno prześwitujące spod łusek. Ciało jest cienkie, robakowate, walcowate, z małą, osłoniętą dużymi łuskami, nie wyodrębnioną z tułowia głową. Długość ciała ślepuch wynosi, w zależności od gatunku, od 10 do 80 cm. Koniec ogona zwieńczony jest haczykowatym kolcem. Zęby występują tylko w górnej szczęce. Wszystkie ślepuchy są niejadowite. Ich ciało ściśle pokryte jest gładkimi łuskami, co zabezpiecza je przed ukąszeniami mrówek, często stanowiących ich pokarm. Ślepuchy przeważnie są jajorodne.

rodzina: dusiciele (Boidae)
Ta bardzo różnicowana rodzina węży liczy ok. 23 rodzaje i ok. 60 gatunków oraz 5 podrodzin (Loxoceminae, Pythoninae, Boidae, Bolyeriinae, Erycinae). Przedstawiciele tej grupy węży zamieszkują Afrykę, Azję, Europę, Archipelag Malajski i Australię. Rodzina ta obejmuje niejadowite węże, które uśmiercają swoje ofiary (oczywiście te większe) dusząc je przed połknięciem splotami ciała lub przyciskając do podłoża. Długość ciała poszczególnych gatunków wynosi od kilkudziesięciu centymetrów do 11 metrów. Poszczególne gatunki dusicieli prowadzą różny tryb życia: wiele gatunków nadrzewny, inne naziemny, jeszcze inne podziemny. Obydwa europejskie dusiciele należą do podrodziny boa piaskowych (Erycinae). Są to małe węże prowadzące naziemny tryb życia, często przebywające na otwartych terenach.

rodzina: węże właściwe (Colubridae)
Rodzina ta liczy 1600 gatunków i obejmuje ok. 60% wszystkich współcześnie żyjących gatunków węży. W obrębie tej rodziny wyróżnia się aż 14 podrodzin (Xenoderminae, Sibynophinae, Xenodontinae, Natricinae, Colubrinae, Calamarinae, Lycodontinae, Dipsadinae, Pareinae, Dasypeltinae, Elachistodontinae, Aparallactinae, Homalopsinae, Boiginae). Jej przedstawiciele zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Do grupy tej należą zarówno niejadowite, jak i bardzo jadowite węże. Tę dużą, bardzo zróżnicowaną rodzinę łączy posiadanie dziewięciu dużych, symetrycznie ułożonych tarcz na wierzchu głowy, duża liczba zębów chwytnych (ponad 100) i stosunkowo długi ogon. Zęby jadowe, jeśli występują, są osadzone nieruchomo, przeważnie większe od pozostałych i opatrzone rynienką (nie kanalikiem) którą spływa jad. Występują z przodu lub w tyle szczęk. Węże tej rodziny prowadzą bardzo różny tryb życia: nadrzewny, naziemny, podziemny lub wodny. Większość składa jaja, a pozostałe są jajożyworodne. Długość ciała u dorosłych osobników poszczególnych gatunków wynosi od 23 cm do 370 cm. W Europie występują przedstawiciele trzech podrodzin węży właściwych: Boiginae (2 gatunki), Colubrinae (20 gatunków), Natricinae (3 gatunki).

rodzina: żmijowate (Viperidae)
Rodzina ta obejmuje 10 rodzajów i ok. 58 gatunków zgrupowanych w dwie podrodziny (Viperinae i Crotalinae). Przedstawiciele żmijowatych występują w Europie, Azji i Afryce. Wszystkie gatunki żmijowatych są jadowite. Ich aparat jadowy składa się z 2 par zębów jadowych większych niż zęby chwytne, umieszczonych z przodu pyska, opatrzonych kanalikami, wewnątrz których ścieka jad. Zęby te umieszczone są w szczęce górnej. Za zębami funkcjonującymi mogą być widoczne zęby zastępcze. Zęby jadowe są ruchome - przy otwieraniu pyska ustawiają się pionowo, zaś przy zamykaniu - poziomo. Poza tym gad może sam kontrolować ruchy tych zębów, poruszając nawet każdą parą niezależnie od siebie. Zęby te okresowo wypadają i są zastępowane nowymi. Kanaliki zębów połączone są przewodami z gruczołami jadowymi. Gruczoły te znajdują się wewnątrz jamy gębowej (nad górnymi szczękami), po obu stronach głowy (za oczami). Gruczoły jadowe to w rzeczywistości przekształcone ślinianki. Wyciśnięcie jadu z gruczołu jadowego następuje po uderzeniu i wbiciu zębów w ofiarę (lub napastnika). Wtedy to następuje skurcz mięśni sąsiadujących z gruczołem i wyciśnięcie jadu do zębów, a stamtąd - szerokimi szczelinami w końcowych odcinkach zębów - do rany. W związku z opisanym powyżej mechanizmem czasami ukąszenie żmii jest nieskuteczne - wbija zęby np. w ciało ofiary, lecz nie zdąża wprowadzić w ranę jadu. Jad żmijowatych oddziaływuje niszcząco głównie na krew.
Inną, poza budową aparatu jadowego, cechą żmijowatych, jest pionowa i wąska źrenica oczu. Żmijowate to dość małe, mocno zbudowane węże. Dojrzałe płciowo osobniki w zależności od gatunku osiągają długość od 30 cm (Bitis peringueyi) do ok. 180 cm (Bitis gabonica).
Większość żmijowatych to gatunki jajożyworodne, zaś pozostałe składają jaja. W Europie występuje 9 gatunków żmijowatych, będących przedstawicielami podrodziny żmij właściwych (Viperinae).

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005