Występowanie: Zasięg geograficzny tego gatunku na terenie Europy ma charakter wyspowy. Częściowo odizolowane od siebie populacje żmii łąkowej występują w: południowej Francji, centralnej części Płw. Apenińskiego, w Chorwacji, na Węgrzech, w Rumunii, Albanii, środkowej Grecji i w europejskiej części Rosji. Poza Europą gatunek ten występuje w południowej i wschodniej Turcji, północnym Iranie i wchodnich Chinach.

Cechy morfologiczne: W Europie dojrzałe płciowo osobniki żmii łąkowej osiągają długość do 35 - 50 cm, natomiast w azjatyckiej części zasięgu - do 70 cm. Grzbiet ciała u tego gatunku ma kolor jasnoszary, żółtoszary, oliwkowy, zielonoszary, żółty lub jasnokasztanowobrązowy. Barwa podstawowa na bokach ciała jest przeważnie ciemniejsza niż na grzbiecie. Przez środek ciała, wzdłuż linii kręgosłupa biegnie ciemna (brązowa lub zielonkawa) falista linia (zygzak), której skręty, zwłaszcza na tylnym odcinku ciała, mogą leżeć prawie naprzeciw siebie, tak, że przybiera ona kształt łańcuszka. Linia ta często jest czarno obrzeżona. Po bokach ciała biegną wzdłużne rzędy (w liczbie do 3 - 4 z każdej strony) niedużych, ułożonych w równych odstępach, ciemnych plam, które mogą łączyć się w podłużne pasy. Na głowie znajduje się ciemny, symetryczny rysunek w kształcie przypominający motyla: składający się z dwóch lub więcej koncentrycznie ułożonych plam (lub drobnych plamek) często nie stykających się ze sobą. Wzdłuż obydwu boków głowy, od tylnej krawędzi oka ukośnie w dół do okolic szyi biegnie ciemny pas. Brzuch jest czarny, ciemnoszary lub czerwonawy, często jasno cętkowany. Spód ogona jest czasami brązowoczarny lub żółty. Znane są całkowicie czarne okazy tego gatunku. Ciało żmii łąkowej jest krępe, mocno zbudowane, zakończone krótkim, cienkim ogonem. Głowa jest spłaszczona grzbieto-brzusznie, w tylnej części dość wyraźnie rozszerzona, przez co jest wyodrębniona z tułowia. Samice są nieco większe od samców. Oczy mają żółtawe lub pomarańczowe tęczówki i zaopatrzone są w pionowe, wąskie źrenice. Pysk jest dość krótki, na końcu tępo zakończony. Łuski na grzbiecie są silnie wręgowane (żeberkowane), ostro zakończone, ułożone po 19, rzadziej 20 - 21 sztuk w każdym ukośnie załamanym rzędzie.

Preferowane siedliska: Gatunek ten występuje zarówno na nizinach, wyżynach jak i górach. W Europie żmija ta zamieszkuje obszary do 2000 m.n.p.m. Poza Europą (Armenia) pionowy zasięg tego gatunku sięga nawet do 3000 m n.p.m. Żmija łąkowa chętnie zamieszkuje tereny o charakterze stepowym (otwarte obszary trawiaste), z wilgotnymi obniżeniami terenu, przez które przepływają niewielkie rzeczki, strumienie itd. Można ją spotkać na łąkach, w lasostepach, nad brzegami rzek i mórz, na terenach uprawnych (np. na plantacjach herbaty). W górach występuje na trawiastych zboczach.

Tryb życia: Wąż ten prowadzi lądowy i naziemny tryb życia. Żmija łąkowa jest aktywna głównie w dzień, unika jednak zbyt silnego słońca i dużych upałów. Wygrzewa się rano i późnym popołudniem. Jest gatunkiem jadowitym. Ze względu na stosunkowo małe zęby jadowe i niewielką w porównaniu innymi europejskimi żmijami toksyczność jadu, żmija łąkowa nie stanowi zagrożenia dla życia człowieka - nie odnotowano dotąd śmiertelnych przypadków na skutek ukąszenia tej żmii. Wskazana jest jednak ostrożność: jej ukąszenie może spowodować okresowe obrzmienie, miejscowy paraliż i silny ból. Poza tym łatwo o pomyłkę w oznaczeniu tego gatunku - zwierzę jest bardzo podobne do innego eupopejskiego gatunku - znacznie bardziej jadowitej żmii zygazakowatej.
Żmija łąkowa jest bardzo czujna i płochliwa. Ukrywa się głównie w norach gryzoni, zagłębieniach pod kamieniami lub w szczelinach skalnych. Sen zimowy tego gatunku trwa zazwyczaj od października - listopada do marca - kwietnia.

Pożywienie: Zjada owady (głównie prostoskrzydłe i chrząszcze),pająki, jaszczurki, gryzonie, noworodki mysie i pisklęta małych ptaków. Zwykle wczesną wiosną, kiedy owadów jest jeszcze niewiele, żywi się kręgowcami, zaś bezkręgowcami - w okresie od czerwca do września. Owady uśmierca jadem, natomiast kręgowce często połyka jeszcze żywe.

Rozmnażanie: Żmija łąkowa jest gatunkiem jajożyworodnym. Kojarzenie następuje wkrótce po przebudzeniu się żmij ze snu zimowego. Samica rodzi 8 - 15 młodych o długości ok. 12 - 13 cm.

Podgatunki: Na terenie Europy wyróżnia się dziewięć podgatunków: Vipera ursinii wettsteini (południowa Francja), Vipera ursinii ursinii (środkowa część Włoch), Vipera ursinii graeca (północna i środkowa Grecja), Vipera ursinii macrops (zachodnia Jugosławia, Albania), Vipera ursinii rakosiensis (m.in. Bułgaria), Vipera ursinii renardi (Delta Dunaju, południowa część Rosji aż do Kazachstanu i Kirgizji). Poza tym wyróżnia się podgatunki: Vipera ursinii anatolica, Vipera ursinii ebneri i Vipera ursinii eriwanensis zamieszkujące obszary Azji.

Literatura:

- Gruber U. (1989) - Die Schlangen Europas und rund ums Mittelmeer.- Kosmos, Stuttgart, 248 pp.

- Agrimi U., Luiselli L. (1992) - Feeding strategies of the viper Vipera ursinii ursinii (Reptilia: Viperidae) in the Apennine. - J. Herpetol. 2 (2): 37- 42.

- Arnold E.N., Burton J. A. (1992) - A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe.- Collins, London, 272 pp.

- Trutnau L. (1981) - Schlangen im Terrarium, Band 2: Giftschlagen. - Ulmer, Stuttgart, 200 pp.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005