Występowanie: Wąż ten zamieszkuje większą część Europy z wyjątkiem Irlandii, Szkocji, północnej części płw. Skandynawskiego, Balearów, Krety, i północnej części europejskiej części Rosji. Poza Europą gatunek ten występuje w Azji, aż po jezioro Bajkał, w północnej części Płw. Arabskiego po Iran (włącznie) oraz w Afryce północnej.

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo samce zaskrońca zwyczajnego osiągają długość 60 - 70 cm, zaś samice 80 - 100 cm, ale zdarzają się osobniki tego gatunku o długości 180 - 200 cm. Grzbiet ciała tego zaskrońca jest zabarwiony szaro, szarozielono, oliwkowozielono, jasnobrązowo, białawo, zielono (z niebieskim połyskiem), brązowoczarno lub czarno (niezwykle rzadko także jednolicie różowo). Na tym tle na grzbiecie i po bokach ciała widoczne są mniej lub bardziej wyraźnie plamki o różnych (u poszczególnych osobników) kształtach, wielkości i ułożeniu. Na grzbiecie podgatunku Natrix natrix schweizeri występuje jeden podłużny rząd bardzo dużych, czerniawych plam. Podobne plamy występują u niego we wzdłużnych rzędach po bokach ciała, po jednym rzędzie z każdej strony. U wielu osobników zaskrońca zwyczajnego ciemny deseń cętek czy plam w ogóle nie występuje. Wzdłuż kanciastych krawędzi wyjątkowo wyraźnie spłaszczonego grzbietu podgatunku Natrix natrix persa, widoczne są dwa wyraźne, żółtawe, ciągłe i wzdłużne pasy. Grzbiet głowy tego węża jest jednobarwny, w kolorze barwy podstawowej grzbietu, lub ciemniejszym. Po bokach, w tyle głowy widoczne są zazwyczaj dwie symetryczne, żółte, rzadziej białawe lub pomarańczowoczerwone okrągławe plamy (tzw. plamy zaskroniowe), często obrzeżone z tyłu szerokimi, czarnymi plamami lub czarną obrączką (patrz zdjęcie). Te jasne plamy są szczególnie jaskrawe u młodych osobników. u niektórych egzemplarzy (zwłaszcza czarnych lub prawie białych) plamy zaskroniowe nie występują. Podgardle zaskrońca zwyczajnego i kilkanaście pierwszych tarczek brzusznych mają zabarwienie kredowobiałe, jasnokremowe lub jasnopomarańczowe. Pozostałe części brzucha i spód ogona są przeważnie zabarwione czarno. Na tym tle na brzuchu występuje wzór złożony z jasnokremowych lub żółtawych plam, który często może pokrywać większą część powierzchni brzucha (patrz zdjęcie).
Ciało tego węża jest dość masywnie zbudowane, wysokie. Głowa jest jajowato wydłużona, o mniej lub bardziej spłaszczonej powierzchni czaszkowej. Pysk jest na końcu zaokrąglony. Oczy są duże, o okrągłych źrenicach i żółtawych tęczówkach. Równomiernie zwężający się, na końcu cienki ogon, stanowi 18 - 23 % długości całego ciała. Łuski na grzbiecie są silnie wręgowane (patrz zdjęcie), ułożone po 19 sztuk w każdym ukośnie załamanym rzędzie. Liczba tarczek brzusznych wynosi 165 - 183 sztuk, a liczba tarczek na spodzie ogona: 53 do 78 par.

Preferowane siedliska: Jest gatunkiem głównie nizinnym, rzadziej spotykany jest również na wyżynach i w górach. Maksymalny pionowy zasięg tego gatunku wynosi 2300 m n.p.m. Zamieszkuje brzegi różnych zbiorników wodnych: jezior, stawów, sadzawek, strumieni, rzek i mokradeł. Spotykany jest także w pewnej odległości od zbiorników wodnych: w ogrodach, na łąkach, w kamieniołomach, w rzadkich lasach i na ich brzegach, a także na wyspach morskich.

Tryb życia: Prowadzi ziemnowodny lub lądowy tryb życia. Zaskroniec zwyczajny związany jest ze środowiskiem wodnym, jednak w mniejszym stopniu niż pozostałe europejskie zaskrońce (zaskroniec żmijowy czy zaskroniec rybołów). Wykazuje głównie aktywność dzienną. Doskonale pływa (patrz zdjęcie) i nurkuje. Rano zazwyczaj wygrzewa się na słońcu. Jest dość płochliwy. W zagrożeniu ucieka do wody lub między krzaki, w wysoką trawę itp. Odnotowano przypadki znajdowania płynącego zaskrońca na pełnym morzu (ok. 45 km od brzegu), co świadczy o jego zdolnościach pływackich. W poczuciu zagrożenia próbuje uciekać, ścigany często unosi przednią część ciała, syczy, rzadziej gryzie. Schwytany wyrzuca cuchnącą wydzielinę swoich gruczołów odbytowych. Często udaje też martwego: przewraca się brzuchem do góry, przekrzywia pysk i wyciąga język (patrz zdjęcie). Nie jest jadowity. Ofiary połyka żywcem. Sen zimowy tego gatunku trwa kilka miesięcy, w Europie środkowej przypada na okres od września lub października do marca - kwietnia. Zaskroniec zwyczajny zimuje w norach pod korzeniami drzew, w kupach torfu, kompostu lub liści.

Pożywienie: Zjada głównie żaby i ropuchy, płazy ogoniaste, ryby, rzadziej (głównie na południu zasięgu) jaszczurki i myszy. Młode osobniki zjadają dżdżownice, kijanki i larwy traszek oraz małe ryby.

Rozmnażanie: Kojarzenie par u zaskrońca zwyczajnego odbywa się przeważnie w marcu - kwietniu. Często w miejscu godów zbiera się wiele osobników, nawet do 50 - 60 sztuk. Samica składa jaja w lipcu lub sierpniu, w liczbie od 9 do 50 sztuk. Bardzo często wiele samic składa jaja w tym samym miejscu, tak, że łączna liczba jaj (w wyjątkowych przypadkach) może sięgać nawet trzech tysięcy. Przeciętne wymiary jaj, to: 15 mm na 28 mm. Inkubacja jaj trwa 4 - 8 tygodni. Młode, świeżo wylęgłe zaskrońce mają ok. 15 - 20 cm długości. W Polsce (okolice Warszawy) spotkano świeżo wylęgłe młode zaskrońce w połowie maja.

Podgatunki: Systematyka tego gatunku nie jest do końca jasna. Większa część badaczy wyróżnia w obrębie tego taksonu aż dziewięć podgatunków: Natrix natrix natrix (Europa środkowa i wschodnia), Natrix natrix astreptophora (Hiszpania i Afryka Północna), Natrix natrix cetti (Sardynia), Natrix natrix corsa (Korsyka), Natrix natrix helvetica (zach. Europa, Anglia, północne i środkowe Włochy, Alpy), Natrix natrix persa (Bałkany, Kaukaz, południowe wybrzeże morza Kaspijskiego, Turcja), Natrix natrix schweizeri (archipelag Milos na Morzu Egejskim), Natrix natrix sicula (południowa część Włoch i Sycylia), Natrix natrix scutata (Krym, zachodnia część Kaukazu, azjatycka część Rosji).

* W Polsce zaskroniec zwyczajny jest pospolity na całym niżu. Gatunek ten jest prawnie chroniony, zarówno w naszym, jak i wielu innych krajach.

Literatura:

- Gruber U. (1989) - Die Schlangen Europas und rund ums Mittelmeer.- Kosmos, Stuttgart, 248 pp.

- Arnold E.N., Burton J. A. (1992) - A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe.- Collins, London, 272 pp.

- Trutnau L. (1981) - Schlangen im Terrarium, Band 1: Ungiftige Schlangen, - Ulmer, Stuttgart, 200 pp.

- Madsen T. (1987) - Are juvienile grass snakes, Natrix natrix, aposematically coloured?- Oikos 48 (3): 265-167.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005
Powrót do spisu treści