Występowanie: Gatunek ten zamieszkuje kilka wysp Morza Egejskiego: Kithnos i wyspy z archipelagu Milos. Poza Europą występuje na Cyprze, w Izraelu, Libanie i Syrii, w południowej i wschodniej Turcji, w Iranie, Afganistanie, Kazachstanie, azjatyckiej części Rosji i Pakistanie. Izolowane populacje tworzące podgatunek (Macrovipera lebetina transmediterranea) występują w północnej Algierii i Tunezji.

Cechy morfologiczne: Średnia długość dojrzałych płciowo osobników Macrovipera lebetina w poszczególnych populacjach jest zróżnicowana. Przeważnie wynosi ona 80 - 100 cm, ale u podgatunku Macrovipera lebetina schweizeri ok. 65 - 75cm. Maksymalna długość ciała u tego gatunku to ok. 150 -160 cm. Grzbiet ciała u Macrovipera lebetina ma zabarwienie jasnoszare, szarozielone, beżowe, żółte do czerwonobrązowego. U podgatunku Macrovipera lebetina schweizeri występują okazy o jednobarwnym, miedzianoczerwonym zabarwieniu. Na grzbiecie występują dwa rzędy poprzecznie wydłużonych, zazwyczaj prostokątnych plam w kolorze brązowym, brązowoczerwonym lub pomarańczowym. Plamy leżące w jednym rzędzie mogą być położone dokładnie naprzeciwko plam drugiego rzędu, lub być przesunięte względem nich. U części osobników leżące na przemian plamy mogą łączyć się ze sobą, tworząc jednolity zygzak. Często, zwłaszcza u podgatunku Macrovipera lebetina obtusa, wzór na grzbiecie jest słabo widoczny, ograniczony do słabo widocznych prążków. Po bokach ciała Macrovipera lebetina znajdują się plamy podobne do grzbietowych, leżące naprzemianlegle w stosunku do nich. U wielu egzemplarzy widoczne są dwie wzdłużne, cienkie i jasne linie, oddzielające plamy na grzbiecie od plam na bokach ciała. Tułów może być ponadto upstrzony drobniutkimi, rdzawymi lub żółtawymi cętkami. Grzbiet głowy jest często jednolicie jasnoszary, jaśniejszy od barwy podstawowej tułowia. Po bokach głowy często występują brązowawe pasy. Na tle żółtawych tęczówek oczu leżą pionowe i wąskie źrenice. Brzuch tej żmii jest jasny, białoszary lub szarobrązowy, pokryty często ciemnoszarymi cętkami. Łuski na grzbiecie są mocno wręgowane. Liczba łusek w jednym ukośnie załamanym rzędzie na grzbiecie jest cechą danego podgatunku: u podgatunku nominalnego wynosi ona 25, u Macrovipera lebetina obtusa 25 - 27, a u Macrovipera lebetina schweizeri - 23 (rzadziej 21 - 25). Głowa u tego gatunku jest sercowatego kształtu, z tyłu silnie spłaszczona, z przodu wysoka. Koniec pyska jest wysoki i wąski.

Preferowane siedliska: Zamieszkuje zarówno niziny, wyżyny jak i góry (do 2000 m n.p.m.). Można ją znaleźć na dobrze nasłonecznionych obszarach stepowych, na pokrytych skałami, żwirem lub kamieniami i porośniętych krzewami zboczach gór. Chętnie przebywa też w okolicach suchych murów, wód płynących oraz w rzadkich lasach.

Tryb życia: Jest gatunkiem ściśle lądowym, przeważnie naziemnym, potrafi jednak dobrze wspinać się na gałęzie drzew i krzewów, gdzie czatuje na ptaki. W zależności od klimatu pędzi dzienny lub nocny tryb życia. Rano przeważnie wygrzewa się w promieniach słońca. Pozornie powolna, potrafi jednak błyskawicznie zaatakować, jeśli poczuje się zagrożona. Jest gatunkiem jadowitym. Jej ukąszenia są bardzo precyzyjnie wymierzone. Żmija po przebiciu zębami skóry nie cofa głowy, lecz trzyma zęby w ranie, wprowadzając żującymi ruchami szczęk jak największą porcję jadu. Jej zęby jadowe są szczególnie duże - osiągają długość do 2 cm. Ocenia się, że ok. 10% osób ukąszonych przez tego węża, którym nie podano surowicy - umiera. Po jej ukąszeniu konieczne jest więc jak najszybsze podanie surowicy. Toksyny zawarte w jadzie oddziaływują na układ krwionośny, prowadząc do krwotoków wewnętrznych, zakrzepów, silnego obrzmienia i bólu.
Gatunek ten zapada w sen zimowy, który zależnie od klimatu trwa 4 - 6 miesięcy.

Pożywienie: Zjada małe ssaki (głównie myszy i młode króliki), ptaki, jaszczurki i węże. Ofiary zabija jadem przed połknięciem.

Rozmnażanie: Żmija ta zależnie od podgatunku składa jaja lub rodzi młode. Forma nominalna jest jajożyworodna, zaś Vipera lebetina obtusa składa jaja, z których po 2 - 2,5 miesiąca wylęgają się młode. Samice Macrovipera lebetina schweizeri składają jaja, z zaawansowanymi w rozwoju embrionami, z których po 5 - 7 tygodniach wylęgają się młode.

Podgatunki: W Europie występuje jeden z pięciu podgatunków tej żmii: Macrovipera lebetina schweizeri. Poza Europą wyróżnia się podgatunki: Macrovipera lebetina lebetina, Macrovipera lebetina obtusa, Macrovipera lebetina transmediterranea i Macrovipera lebetina turanica. Część naukowców wydziela Macrovipera lebetina schweizeri jako osobny gatunek - Vipera schweizeri. Literatura:

- Gruber U. (1989) - Die Schlangen Europas und rund ums Mittelmeer.- Kosmos, Stuttgart, 248 pp.

- Arnold E.N., Burton J. A. (1992) - A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe.- Collins, London, 272 pp.

- Trutnau L. (1981) - Schlangen im Terrarium, Band 2: Giftschlagen. - Ulmer, Stuttgart, 200 pp.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005