strzelec stepowy Eryx jaculus (Linnaeus 1758)
rodzina: dusiciele (Boidae)
Występowanie:
Gatunek ten zamieszkuje Europę południową: Albanię, Grecję, Bułgarię, europejską część Turcji i Rumunię. Występuje także na wielu wyspach Morza Egejskiego (lecz nie na Krecie). Izolowane stanowiska tego gatunku występują nad Morzem Kaspijskim (na jego zachodnim wybrzeżu). Poza Europą wąż ten zamieszkuje azjatycką część Turcji, Kaukaz, Iran, Irak i Afrykę północną.
Cechy morfologiczne:
Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają długość 40 - 60 cm, rzadko do 80 cm. Grzbiet ciała strzelca stepowego ma zabarwienie gliniastożółte, żółtobrązowe, do czerwonego. Na tym tle widoczne są ciemne, brązowoszare nieregularne plamy lub prążki. Po bokach ciała występują podobne, lecz mniejsze plamy. Po bokach ogona plamy te łączą się w ciemne pasy. Wszystkie opisane powyżej plamy na ciele tego węża mogą tworzyć siatkowaty wzór. Na grzbiecie głowy brak jest jakiegoś charakterystycznego rysunku. Grzbiet głowy może być natomiast w różnym stopniu pokryty ciemnymi plamami. Wzdłuż każdego boku głowy biegnie ciemny, ukośny pas.
Spód ciała jest jasny, płowożółty do białego, jednolity lub w różnym stopniu pokryty ciemnymi plamami i cętkami. Ciało tego węża jest masywne, lekko spłaszczone. Ogon jest krótki, gruby, tępo zaokrąglony na końcu. Głowa jest wysoka. Pysk (patrząc z góry) jest na końcu tępo ścięty. Tarczka na wierzchołku górnej wargi (tzw. tarczka dziobowa) jest - patrząc z boku - wysunięta do przodu, przystosowana do rycia w ziemi. Oczy mają pionową, wąską źrenicę i w porównaniu z Eryx miliaris są przesunięte bardziej na boki głowy. Łuski na grzbiecie są drobne, gładkie i błyszczące, ułożone po 41 - 57 sztuk w jednym ukośnie załamanym rzędzie. Tarczki na brzuchu są bardzo wąskie, w liczbie 161 - 200. Liczba tarczek na spodzie ogona wynosi 15 - 36 par.
Preferowane siedliska:
Wąż ten występuje na nizinach, wyżynach i w górach (do wysokości 1500 - 1700 m n.p.m. na Kaukazie). Zamieszkuje suche, otwarte obszary, głównie z piaszczystym podłożem i skąpą roślinnością, takie jak stepy i półpustynie. Strzelca stepowego można też spotkać na wybrzeżach morskich, ugorach między polami uprawnymi, w górach między skałami i na zboczach pokrytych żwirem, na stepach o podłożu gliniastym oraz na obszarach zadrzewionych i gęsto porośniętych krzakami.
Tryb życia:
Gatunek ten prowadzi lądowy, naziemny tryb życia. Może być aktywny za dnia lub nocą. Wąż ten ukrywa się w wykopanych przez siebie norach, norach gryzoni, szczelinach skalnych i pod małymi płaskimi kamieniami. Zagrożony, szybko zakopuje się w luźnej glebie. W stosunku do człowieka zachowuje się łagodnie, zwykle nie starając się gryźć. Nie jest jadowity. Ofiary zwykle dusi przed pożarciem skrętami ciała. Sen zimowy tego gatunku na Kaukazie przypada na okres od listopada do końca marca - początku kwietnia, ale w Afryce północnej może być aktywny cały rok.
Pożywienie:
Zjada małe ssaki, jaszczurki i pisklęta ptaków.
Rozmnażanie:
Strzelec stepowy jest gatunkiem jajożyworodnym. W Gruzji kojarzenie się tego gatunku przypada na okres od maja do czerwca. Młode węże rodzone są przeważnie między końcem lipca a początkiem września, a w Europie południowo-wschodniej między końcem sierpnia a początkiem września. Samica rodzi 6 - 20 sztuk młodych, które po urodzeniu mają 12 - 15 cm.
Podgatunki:
Obok formy nominalnej (Eryx jaculus jaculus) wyróżnia się podgatunek Eryx jaculus turcicus występujący w Europie południowej, Azji Mniejszej, na Kaukazie, w Iranie i w Iraku.
© Copyrights by Joanna Mazgajska 2005