Występowanie: W Europie gatunek ten występuje w południowej części Płw. Apenińskiego, na Sycylii, Malcie, na wschodnim wybrzeżu Morza Adriatyckiego, na Płw. Bałkańskim (w południowej Bułgarii i Grecji), na wyspach Morza Egejskiego (w tym na Krecie). Izolowane stanowisko tego gatunku występuje na Krymie. Poza Europą występuje on w azjatyckiej części Turcji (w zachodniej Anatolii).

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają maksymalnie długość do 116 cm. Zazwyczaj są jednak mniejsze: długość samców wynosi 60 do 90 cm, a samic - 70 do 100 cm. Elaphe situla to jeden z najpiękniejszych europejskich gatunków węży. Przy oznaczaniu okazu o nieznanym pochodzeniu łatwo go pomylić z bardzo do niego podobnym amerykańskim wężem zbożowym (Elaphe guttata).
Grzbiet ciała Elaphe situla ma zabarwienie szare, szarożółte do żółtego w odcieniu ochry. Wzdłuż linii kręgosłupa biegnie rząd kontrastowych, dużych, okrągławych, mniej lub bardziej podobnych do siebie czarno obrzeżonych plam w kolorze koralowym, ceglastoczerwonym, brązowoczerwonym lub kasztanowobrązowym. Liczba tych plam wynosi od 61 do 114. Na ogonie plamy te łączą się w brązowo-czarny wzdłużny pas. U niektórych osobników zamiast plam wzdłuż grzbietu i ogona występują dwa czerwone, czarno obrzeżone wzdłużne pasy. Po bokach ciała tego węża występuje jeden rząd czarnych, niewielkich plam, a pod nim - jeden lub dwa rzędy czarnych cętek. Na głowie Elaphe situla występuje charakterystyczny czarny wzór składający się z poprzecznego, lekko wygiętego ku przodowi prążka biegnącego między oczami i prostopadle aż do dolnej wargi; poprzecznego prążka między nozdrzami; dwóch symetrycznych, ukośnych prążków biegnących nad oczami i ornamentu przypominającego literę "Y" , skierowaną podstawą ku przodowi i łączącą się z plamami na szyi. U gatunku tego opisano także okazy całkiem czarne oraz albinotyczne. Młode osobniki mają zabarwienie podobne do dorosłych. Spód ciała jest białawy, kremowy lub żółtawy. Podgardle jest przeważnie jednobarwne, natomiast brzuch i spód ogona (począwszy od 12 - 15 tarczki brzucha) są w środkowej części ciemno zabarwione. Te ciemne plamy mogą łączyć się ze sobą tworząc podłużny pas biegnący przez środek spodniej powierzchni ciała. Oczy tego węża mają okrągłe źrenice i czerwone, brązowoczerwone lub pomarańczowe tęczówki. Ciało jest dość smukłe, ze stosunkowo dużą, wydłużoną głową, słabo wyodrębnioną z tułowia. Łuski na grzbiecie są gładkie i błyszczące, po 25 - 28 sztuk w każdym ukośnie załamanym rzędzie. Liczba tarczek na brzuchu wynosi od 215 do 255 i jest charakterystyczna dla danej populacji. Liczba tarczek na spodzie ogona jest również zmienna i wynosi od 54 do 92 par.

Preferowane siedliska: Jest gatunkiem głównie nizinnym i wyżynnym, rzadziej górskim. Pionowy zasięg Elaphe situla kształtuje się różnie w zależności od obszaru występowania: na wybrzeżach Włoch, dawnej Jugosławii i Krymu z reguły nie przekracza 600 m n.p.m., na Krecie dochodzi do 1000 m n.p.m., a w północnej części Płw. Peloponez do 1600 m n.p.m. Wąż ten chętnie zamieszkuje obszary dobrze nasłonecznione i suche, gęsto zarośnięte krzakami. Często można go spotkać w śródziemnomorskiej makii. Występuje na obszarach o podłożu kamienistym, żwirowym i skalistym, w kamieniołomach, w okolicach suchych murów i opuszczonych zabudowań ludzkich, w ogrodach, na plantacjach oliwek i owoców, w winnicach, na poboczach dróg. Czasami spotykany jest również na wilgotniejszych obszarach, np. na brzegach różnych zbiorników wodnych.

Tryb życia: Wąż ten jest gatunkiem ściśle lądowym, wykazującym aktywność dzienną. Wiosną i jesienią przeważnie cały dzień przebywa poza kryjówką, zaś w najgorętszym okresie lata opuszcza ją jedynie rano i późnym popołudniem. Na Krymie może okresowo wykazywać aktywność nocną. Przeważnie przebywa na ziemi, jednak chętnie wspina się na niewysokie krzewy i skały, gdzie wygrzewa się w promieniach słońca lub poszukuje gniazd ptaków. Jest stosunkowo powolny. Jeśli poczuje się zagrożony - ucieka. Zagnany "w kąt" przybiera grożącą postawę poruszając końcem ogona (patrz opis przy Elaphe dione). W ostateczności mocno gryzie. Nie jest jadowity. Schwytane większe ofiary przed pożarciem dusi skrętami ciała, mniejsze - uśmierca przyciskając do ziemi. Sen zimowy Elaphe situla trwa przeważnie od listopada do lutego, czasami dłużej, ale w czasie cieplejszych zim, znajdowano aktywne samce tego gatunku nawet w styczniu.

Pożywienie: Zjada głównie małe ssaki, rzadziej ptaki, jaszczurki, płazy i owady.

Rozmnażanie: Kojarzenie odbywa się w marcu, kwietniu lub maju. Kopulacja poprzedzona jest walkami samców o samice, które mogą trwać wiele godzin. Jaja składane są od czerwca do lipca, w liczbie od 2 do 8 sztuk. Mają one cylindryczny kształt i zróżnicowane wymiary np.: 9,5 - 20 mm na 37,0 - 60 mm. Inkubacja jaj trwa 42 - 64 dni. Młode węże po wykluciu mają od 29 do 36 cm długości.

Podgatunki: brak.

Warto wiedzieć: Wąż ten, systematycznie wyłapywany przez hodowców, jest obecnie w wielu regionach Europy bardzo rzadki i poważnie zagrożony wyginięciem.

Literatura:

- Bohme W. (ed). (1993) - Handbuch der Reptilien und Amphibien Europas, Band 3: Schlangen (Serpentes) I (Typhlopidae, Boidae, Colubridae 1: Colubrinae). - AULA - Verlag, Wiesbaden, 479 pp.

- Gruber U. (1989) - Die Schlangen Europas und rund ums Mittelmeer.- Kosmos, Stuttgart, 248 pp.

- Arnold E.N., Burton J. A. (1992) - A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe.- Collins, London, 272 pp.

- Trutnau L. (1981) - Schlangen im Terrarium, Band 1: Ungiftige Schlangen, - Ulmer, Stuttgart, 200 pp.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005