Występowanie: Gatunek ten zamieszkuje większą część Płw. Iberyjskiego, południową Francję, północne Włochy (Ligurię) i Minorkę. Poza Europą występowanie tego węża odnotowano w Algierii (według danych z 1901 roku, brak jednak aktualnych informacji na ten temat).

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki Elaphe scalaris osiągają długość do 160 cm, w rzadkich przypadkach do 180 cm. Grzbiet ciała dorosłych okazów ma zabarwienie żółte, jasnobrązowe, kasztanowobrązowe, żółtobrązowe do czerwonobrązowego. Na tym tle znajdują się dwa ciemne, wzdłużne pasy, biegnące po bokach kręgosłupa od szyi aż do końca ogona. Czasami wzdłuż boków ciała występują dwa (po jednym z każdej strony) niewyraźne pasy. Grzbiet głowy i jej boki są jednolite, w kolorze barwy podstawowej. Brzuch jest białawy, kremowo-perłowy, czasami żółtawy, jednobarwny lub (przeważnie u młodych) pokryty ciemnymi, nieregularnymi cętkami, umieszczonymi przeważnie na tylnych krawędziach łusek brzusznych. Cętki te w skrajnych przypadkach mogą pokrywać całą powierzchnię brzucha. Grzbiet ciała młodych osobników jest zabarwiony żółtokremowo, żółto lub szarozielono. Na tym tle widoczny jest kontrastowy wzór składający się z podłużnego rzędu dużych czarnych plam o kształcie zbliżonym do litery "H". Plamy te mogą się ze sobą łączyć, tworząc jednolity rysunek - "drabinkę". Po bokach ciała widoczne są nieregularnie rozmieszczone czarne cętki. Na głowie młodych osobników występuje charakterystyczny, kontrastujący z tłem, wyraźny, czarny rysunek - "maska", pokrywający obszary pod oczami i łączący się z nozdrzami plamą w kształcie litery "Y" podstawą skierowaną do tyłu.
Ciało Elaphe scalaris jest dość mocno zbudowane, muskularne, wysokie, ze słabo wyodrębnioną z tułowia głową i krótkim ogonem, stanowiącym ok. 17 - 19,5 % długości całego ciała. Głowa jest wysoka, zakończona trójkątnym, kilowato ściętym pyskiem. Oczy mają okrągłe źrenice i brązowe tęczówki. Łuski na grzbiecie są gładkie, ułożone po 27 sztuk w każdym ukośnie załamanym rzędzie (rzadziej po 25, 29 lub 31 sztuk). Liczba tarczek brzusznych wynosi 198 - 228 sztuk, a liczba tarczek na spodniej stronie ogona: 48 - 68 par.

Preferowane siedliska: Jest gatunkiem nizinnym, wyżynnym i górskim. W Hiszpanii (Sierra Nevada), można go spotkać do wysokości 2080 m n.p.m., tam też osiąga maksimum swojego pionowego zasięgu Wąż ten, z wyjątkiem północno-zachodniej Hiszpanii związany jest z klimatem śródziemnomorskim. Często występuje na dobrze nasłonecznionych, suchych, skalistych bądź kamienistych obszarach porośniętych krzakami. Występuje w makii, w lasach piniowych, sosnowych, kasztanowych i dębowych, na obszarach uprawnych, na nieużytkach rolnych, na nasypach wzdłuż dróg, w zdziczałych ogrodach, w winnicach, w okolicach kamiennych murów, ruin opuszczonych budynków, w kamieniołomach i na żwirowiskach.

Tryb życia: Jest gatunkiem ściśle lądowym, prowadzącym głównie naziemny tryb życia, chociaż doskonale wspina się na gałęzie drzew lub na skały. Jest dobrym pływakiem. Może wykazywać aktywność zarówno dzienną, zmierzchową jak i nocną. Porusza się zwinnie zarówno na ziemi, jak i przy wspinaniu się. Jest bardzo płochliwym wężem, uciekającym na widok człowieka. Zagnany "w kąt" zachowuje się bardzo agresywnie, grożąc wyrzucając w górę przednią część tułowia z otwartym pyskiem. Schwytany gryzie i wyrzuca cuchnącą zawartość swoich gruczołów odbytowych. Sen zimowy u tego gatunku przypada na okres od listopada - grudnia do stycznia - lutego.

Pożywienie: Zjada małe ssaki, ptaki i ich jaja, jaszczurki oraz dżdżownice. Młode węże jedzą małe jaszczurki oraz szarańczaki i inne bezkręgowce.

Rozmnażanie: Kojarzenie przypada w zależności od lokalnych warunków klimatycznych na okres od kwietnia do lipca. Jaja składane są od 20 do 46 dni od kopulacji (między czerwcem a lipcem). Samica składa je do nor gryzoni, w szczeliny skalne, w luźną glebę, lub w wykopanej przez siebie norce. Jednorazowo samica składa 3 - 13 sztuk jaj, o wymiarach 50 - 70 mm na 15 - 25 mm. Inkubacja jaj trwa 30 - 65 dni (rzadziej do 90 dni). Młode węże wykluwają się od połowy września do początku listopada. Mają wtedy 23 - 30,7 cm długości.

Podgatunki: brak.

Literatura:

- Bohme W. (ed). (1993) - Handbuch der Reptilien und Amphibien Europas, Band 3: Schlangen (Serpentes) I (Typhlopidae, Boidae, Colubridae 1: Colubrinae). - AULA - Verlag, Wiesbaden, 479 pp.

- Gruber U. (1989) - Die Schlangen Europas und rund ums Mittelmeer.- Kosmos, Stuttgart, 248 pp.

- Arnold E.N., Burton J. A. (1992) - A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe.- Collins, London, 272 pp.

- Trutnau L. (1981) - Schlangen im Terrarium, Band 1: Ungiftige Schlangen, - Ulmer, Stuttgart, 200 pp.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005