Występowanie: Europejski zasięg tego gatunku obejmuje: Płw. Apeniński, Sycylię, całe wybrzeże Morza Adriatyckiego, Płw. Bałkański i część wysp Morza Egejskiego, europejską część Turcji, wschodnią Bułgarię, wschodnią Rumunię, Mołdawię, południową Ukrainę, obszar między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim. Poza Europą gatunek ten występuje w azjatyckiej części Turcji, Syrii, Iranie oraz w Turkmenii i Kazachstanie.

Cechy morfologiczne: Dorosłe osobniki tego gatunku osiągają maksymalnie długość do 260 cm, przeważnie jednak nie przekraczają 130 - 160 cm. Grzbiet ciała tego połoza ma różne zabarwienie. U dojrzałych płciowo osobników: brązowe w odcieniu ochry, jasnobrązowe, słomianożółte, pomarańczowożółte lub szare. Na tym tle widoczne są cztery wyraźne, ciemnobrązowe (rzadziej czarne), wąskie pasy, biegnące po dwa obok siebie, wzdłuż każdego z boków grzbietu. Zaczynają się one w okolicach szyi i zanikają mniej więcej w połowie długości ogona. Grzbiet głowy jest jednobarwny, w kolorze barwy podstawowej. Wzdłuż boków głowy biegną ciemne, ukośne pasy. Spód ciała ma zabarwienie żółtawe do kanarkowożółtego. Brzuch, a także spód ogona pokryte są często cętkami lub ciemnymi, poprzecznie rozszerzonymi plamami. Młode osobniki mają zupełnie inny wzór na grzbiecie i bokach ciała niż osobniki dorosłe. Głowa jest u nich prawie w całości pokryta dwoma ciemnobrązowymi lub czarnymi plamami. Pokryty wyraźnymi plamami grzbiet ciała ma zabarwienie białawe lub szarawe. U dorosłych zwierząt u podgatunku Elaphe quatuorlineata sauromates w miarę dorastania zmiana ubarwienia nie jest wyraźna - nie powstają wzdłużne linie, lecz wzór na ciele przypomina ten u osobników młodocianych: Część jasnych łusek jest ciemno kropkowana lub w inny sposób ciemnopodbarwiona. Wzdłuż grzbietu biegnie rząd dużych, poprzecznie wydłużonych, okrągławych, owalnych lub romboidalnych plam. Podobne, ale mniejsze plamy występują wzdłuż boków ciała. U młodych osobników obu podgatunków plamy te są prawie czarne, o wyraźnych konturach. U dorosłych osobników podgatunku Elaphe quatuorlineata sauromates plamy te mogą być również jasno lub ciemnobrązowe, o mniej lub bardziej rozmytych konturach. Ciało Elaphe quatuorlineata jest masywniejsze niż u innych europejskich przedstawicieli rodzaju Elaphe. Głowa jest nieco spłaszczona, słabo odgraniczona od tułowia. Pysk jest dość wydłużony, trójkątnawy, na końcu tępo zaokrąglony. Ogon stanowi ok. 1/5 długości całego ciała. Łuski na grzbiecie są lekko, ale wyraźnie wręgowane, ułożone po 25 (rzadziej 23, 26 lub 27) w każdym ukośnie załamanym rzędzie. Liczba tarczek brzusznych wynosi u samic 205 - 234, a u samców 187 - 224 sztuk, a łusek na spodzie ogona: 56 - 90 par.

Preferowane siedliska: Jest gatunkiem nizinnym, wyżynnym lub górskim. Maksymalny pionowy zasięg tego gatunku jest zróżnicowany w zależości od obszaru występowania. Wynosi on 900 m n.p.m. (Abruzzy we Włoszech i Bośnia), 1000 m n.p.m. (południowa część Płw. Apenińskiego), a na Kaukazie - 2500 m n.p.m. Spotykany jest na terenach o podłożu żwirowym, kamienistym, wśród rumowisk skalnych, ale także na obszarach zarośniętych trawą: na łąkach, i innych otwartych obszarach z rzadka porośniętych drzewami (np. lasostepach), w rzadkich lasach (dębowych, brzozowych i topolowych), na brzegach lasów i wód płynących. Często spotykany jest w pobliżu zabudowań ludzkich, w ogrodach, winnicach i wśród ruin starych domostw. Lubi miejsca zacienione, ciepłe i wilgotne.

Tryb życia: Jest gatunkiem lądowym, wykazującym dzienną aktywność. Zręcznie wspina się po gałęziach drzew i dobrze pływa. Jest łagodnym wężem. Po ziemi porusza się raczej ociężale. Ofiary przed połknięciem dusi skrętami ciała. Na widok człowieka niechętnie ucieka, licząc na to, iż nie zostanie spostrzeżony dzięki swemu ochronnemu ubarwieniu. Złapany wprawdzie ostrzegawczo syczy, ale raczej nie gryzie. Nie jest jadowity. Sen zimowy w różnych częściach zasięgu tego gatunku przypada na różne terminy i trwa od końca września do lutego - kwietnia.

Pożywienie: Zjada ssaki (myszy, również młode szczury i króliki), ptaki i ich jaja, oraz jaszczurki i żaby. Czasami porywa kurczęta z obejść gospodarskich. Młode węże żywią się głównie jaszczurkami.

Rozmnażanie: Kojarzenie zachodzi raz lub dwa razy w ciągu roku (w kwietniu - maju lub czerwcu - lipcu). W okresie od czerwca do lipca lub od sierpnia do września (a na Kaukazie w październiku), samica składa od 4 do 16 jaj. Mają one wymiary: 31,5 - 43,5 mm na 32,2 - 26,7 mm. Samica ukrywa je w ziemnej norze lub w szczelinie pod kamieniem. Inkubacja jaj trwa 50 - 60 dni. Młode po wykluciu mogą mieć różną długość: od 20 do 41 cm.

Podgatunki: W obrębie tego gatunku wyróżnia się następujące podgatunki: Elaphe quatuorlineata quatuorlineata (zachodnia część zasięgu geograficznego do Grecji i Turcji, oraz wyspy na Morzu Egejskim: Skiathos, Skyros, Spetsai, Kea, Tinos), Elaphe quatuorlineata muenteri (synonim Elaphe quatuorlineata rechingeri) (Wyspy na Morzu Egejskim: Mykonos, Ios, Paros, Naxos, Amorgos, Schinoussa, Milos, Antimilos i Heraklia), Elaphe quatuorlineata sauromates (wschodnia część zasięgu od południowej Bułgarii do zachodniej Turkmenii, północno-zachodniego Iranu, Anatolii i południowo-zachodniej Syrii.

Warto wiedzieć: W środkowej części Włoch (miasto Cucullo) wąż ten był przetrzymywany jako zwierzę święte i obnoszony w uroczystej procesji ku czci św. Dominika.

Literatura:

- Bohme W. (ed). (1993) - Handbuch der Reptilien und Amphibien Europas, Band 3: Schlangen (Serpentes) I (Typhlopidae, Boidae, Colubridae 1: Colubrinae). - AULA - Verlag, Wiesbaden, 479 pp.

- Gruber U. (1989) - Die Schlangen Europas und rund ums Mittelmeer.- Kosmos, Stuttgart, 248 pp.

- Arnold E.N., Burton J. A. (1992) - A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe.- Collins, London, 272 pp.

- Trutnau L. (1981) - Schlangen im Terrarium, Band 1: Ungiftige Schlangen, - Ulmer, Stuttgart, 200 pp.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005