Występowanie: W Europie gatunek ten występuje wzdłuż wschodniego wybrzeża Adriatyku (do zachodniej Albanii), w Grecji i południowej Bułgarii oraz na wielu wyspach Morza Egejskiego. Nie występuje na Krecie. Druga, odizolowana część europejskiego zasięgu tego węża obejmuje obszar między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim. Poza Europą wąż ten występuje na Kaukazie, w Syrii, Iraku, Izraelu, w północnym Iranie i południowo - zachodniej Turkmenii.

Cechy morfologiczne: Maksymalna długość dojrzałych płciowo osobników tego gatunku wynosi 135 cm. Grzbiet ciała Coluber najadum jest oliwkowoszary, jasnobrązowy, oliwkowozielony lub czerwonobrązowy. Głowa i szyja są bardziej szare, czasami z niebieskawym połyskiem, a pozostała część korpusu jest bardziej brązowa. Grzbiet głowy jest przeważnie jednolicie ubarwiony, rzadziej ciemno cętkowany. Po bokach oczu i wzdłuż krawędzi górnej wargi widoczna jest biała lub biaława smuga, biegnąca wzdłuż boków szyi. Wzór na ciele tego węża ograniczony jest do owalnych, ciemnych (czarnych lub brązowych) plam w liczbie od 3 do 20 leżących po bokach szyi i w przedniej części tułowia. Plamy te znacznie zmniejszają się ku tyłowi ciała i są obrzeżone biało lub żółtawo. U niektórych osobników plamy te mogą przybierać formy obrączek wokół szyi. U młodych osobników plamy te są wyraźniejsze i liczniejsze niż u dorosłych okazów. W niektórych populacjach tego gatunku występują egzemplarze o jednolicie czarnym grzbiecie ciała. Brzuch Coluber najadum jest biały, zielonkawy lub żółty, bez plam. Ciało tego węża jest bardzo smukłe, zakończone długim i cienkim ogonem stanowiącym od 2/3 do prawie 3/4 długości całego ciała. Charakterystyczną cechą tego gatunku jest delikatna, długa i wąska szyja. Głowa jest długa i smukła, dość wyraźnie wyodrębniona z tułowia, zakończona krótkim, szeroko zaokrąglonym pyskiem. Oczy są duże, z okrągłą źrenicą i czerwoną lub żółtawą tęczówką. Łuski na grzbiecie są gładkie, ułożone po 19 w każdym ukośnie załamanym rzędzie. Liczba łusek brzusznych jest różna dla obu płci (u samców 203 - 234, a u samic 207 - 236 sztuk). Podobnie różna jest liczba łusek na spodzie ogona (u samców 64 - 140 par, a u samic 96 - 136 par). Ciała samic mają nieco mocniejszą budowę, a ich ogony są dłuższe niż u samców.

Preferowane siedliska: Gatunek ten występuje zarówno na nizinach, wyżynach jak i w górach. Maksymalny pionowy zasięg tego gatunku to 2000 m n.p.m. Coluber najadum jest gatunkiem ciepłolubnym, zamieszkującym głównie obszary suche, o podłożu kamienistym lub skalistym. Można go spotkać na kamienistych półpustyniach, na suchych, skalistych zboczach wzgórz i gór, w zaroślach, na pastwiskach, w rzadkich lasach dębowych i na brzegach lasów, w ogrodach, winnicach, w ruinach starych budynków. Rzadziej spotykany jest wzdłuż brzegów rzek. W górach żyje na obszarach gęsto zakrzaczonych (w tzw. fryganie), wśród szczelin skalnych, rozpadlin itp.

Tryb życia: Jest gatunkiem ściśle lądowym, prowadzącym głównie naziemny tryb życia, choć potrafi jednak zręcznie wspinać się na niewysokie krzaki. Wykazuje dzienną aktywność. Z upodobaniem wygrzewa się na kamieniach i na odsłoniętych obszarach w pobliżu krzaków. Jest wężem bardzo płochliwym i szybkim. Zaniepokojony, błyskawicznie znika w ukryciu (szczelinach między kamieniami lub w gęstej roślinności), stąd też bardzo trudno go zauważyć. Schwytany, usiłuje uwolnić się gwałtownymi skrętami tułowia. Kąsa przy tym silnie i rozpryskuje zawartość kloaki - silnie śmierdzącą ciecz. Jest niejadowity. Ofiary goni z ogromną szybkością po czym dusi, przyciskając do ziemi lub oplatając 2 - 3 skrętami ciała. Sen zimowy tego gatunku trwa od października - grudnia do marca - połowy kwietnia.

Pożywienie: Zjada głównie jaszczurki, znacznie rzadziej owady i małe ssaki.

Rozmnażanie: Kojarzenie u tego gatunku zachodzi w kwietniu lub maju. Samica składa jaja w lipcu lub sierpniu. Ich liczba wynosi 3 do 16 sztuk. Ich wymiary w chwili złożenia wynoszą 5 - 8 mm na 21 - 22 mm, a przed wykluciem 13 - 14 mm na 37 - 44 mm . Składane są w ziemne nory, szczeliny skalne lub pod kamienie. Młode węże wylęgają się w połowie września. Mają wtedy długość 28 - 29 cm.

Podgatunki: Systematyka w obrębie tego gatunku nie jest do końca jasna. Europę zamieszkuje podgatunek Coluber najadum dahlii. Oprócz tego część badaczy wyróżnia tu także podgatunek Coluber najadum kalymnensis występujący jedynie na wyspie Kalimnos na Morzu Egejskim. Poza Europą występuje podgatunek nominalny tego węża - Coluber najadum najadum .

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005