Obszar Europy zamieszkuje ok. 110 gatunków gadów, należących do dwóch rzędów: żółwi (Testudinata) i łuskoskórych (Squamata). Rząd żółwi reprezentowany jest w Europie przez podrząd żółwi skrytoszyjnych (Cryptodira) i dwie rodziny: żółwi lądowych (Testudinidae) (3 gatunki) i żółwi błotnych (Emydidae) (3 gatunki).
Rząd łuskoskórych reprezentowany jest w Europie przez dwa podrzędy: jaszczurki (Sauria) i węże (Serpentes). Podrząd jaszczurek liczy w Europie około 66 gatunków, zaś podrząd węży - 38 gatunków. Podrząd jaszczurek reprezentowany jest przez 6 rodzin: gekony (Gekkonidae), agamy (Agamidae), kameleony (Chamaeleonidae), padalcowate (Anguidae), scynki (Scincidae), jaszczurki właściwe (Lacertidae) i amfisbeny (Amphisbaenidae). Rodziny te liczą w Europie odpowiednio po 7, 5, 1, 2, 6, 45 i 1 gatunków.
Podrząd węży reprezentowany jest w Europie przez 4 rodziny: ślepuchy (Typhlopidae), dusiciele (Boidae), węże właściwe (Colubridae) i żmijowate (Viperidae). W Europie liczą one odpowiednio po 1, 2, 27 i 8 gatunków.

Systematyka gadów na terenie Europy wygląda następująco:

gromada: gady (Reptilia)

  podgromada: Anapsida

    rząd: żółwie (Testudinata)

      podrząd: żółwie skrytoszyjne (Cryptodira)
        rodzina: żółwie lądowe (Testudinidae)
              • Testudo graeca - żółw śródziemnomorski
              • Testudo hermanni - żółw grecki
              • Testudo marginata - żółw obrzeżony
        rodzina: żółwie błotne (Emydidae)
              • Mauremys caspica - żółw kaspijski
              • Mauremys leprosa - żółw hiszpański
              • Emys orbicularis - żółw błotny

  podgromada: Lepidosauromorpha

    rząd: łuskoskóre (Squamata)

      podrząd: jaszczurki (Sauria)
        rodzina: gekony (Gekkonidae)
              • Alsophylax pipiens
              • Cyrtodactylus caspius
              • Mediodactylus kotschyi (Cyrtodactylus kotschyi) - gekon Kotschy'ego
              • Cyrtodactylus russowii
              • Hemidactylus turcicus - gekon turecki
              • Phyllodactylus europaeus - gekon liściopalcy
              • Tarentola mauritanica - gekon murowy
        rodzina: agamy (Agamidae)
              • Agama sanguinolenta
              • (Laudakia stellio) Agama stellio - hardun
              • Phrynocephalus guttatus
              • Phrynocephalus helioscopus
              • Phrynocephalus mystaceus
        rodzina: kameleony (Chamaeleonidae)
              • Chamaeleo chamaeleon - kameleon pospolity
        rodzina: padalce (Anguidae)
              • Anguis fragilis - padalec zwyczajny
              • Ophisaurus apodus - żółtopuzik bałkański
        rodzina: scynki (Scinidae)
              • Ablepharus kitaibelii - okularowiec pannoński
              • Chalcides bedriagai
              • Chalcides chalcides - ostajnica trójpalczasta
              • Chalcides ocellatus - ostajnica nakrapiana
              • Eumeces schneiderii
              • Ophiomorus punctatissimus - wężowiec beznogi
        rodzina: jaszczurki właściwe (Lacertidae)
              • Algyroides fitzingeri
              • Algyroides marchi
              • Algyroides moreoticus - jaszczurka wężooka
              • Algyroides nigropunctatus
              • Ophiops elegans
              • Psammodromus algirus
              • Psammodromus hispanicus
              • Acanthodactylus erythrurus
              • Eremias velox
              • Eremias arguta - stepniarka drobnołuska
              • Archaeolacerta bedriagae (Lacerta bedriagae)
              • Archaeolacerta mosorensis (Lacerta mosorensis)
              • Archaeolacerta oxycephala (Lacerta oxycephala)
              • Iberolacerta horvathi (Lacerta horvathi)
              • Iberolacerta monticola (Lacerta monticola)
              • Timon lepidus (Lacerta lepida) - jaszczurka perłowa
              • Lacerta agilis - jaszczurka zwinka
              • Lacerta derjugini
              • Lacerta graeca
              • Lacerta praticola
              • Lacerta saxicola - jaszczurka skalna
              • Lacerta schreiberi - jaszczurka Schreibera
              • Lacerta strigata
              • Lacerta trilineata - jaszczurka trójpręga
              • Lacerta viridis - jaszczurka zielona
              • Zootoca vivipara (Lacerta vivipara) - jaszczurka żyworodna
              • Podarcis atrata
              • Podarcis bocagei
              • Podarcis carbonelli
              • Podarcis erhardii
              • Podarcis filfolensis
              • Podarcis muralis - jaszczurka murowa
              • Podarcis lilfordi
              • Podarcis gaigae
              • Podarcis hispanica
              • Podarcis melisellensis
              • Podarcis milensis
              • Podarcis peloponnesiaca
              • Podarcis pityusensis
              • Podarcis sicula
              • Podarcis taurica
              • Podarcis tiliguerta
              • Podarcis wagleriana
              • Teira dugesii (Podarcis dugesii)
              • Teira perspicillata (Podarcis perspicillata)
        rodzina: amfisbeny (Amphisbaenidae)
              • Blanus cinereus - obrączkowiec europejski

    podrząd: węże (Serpentes)
        rodzina: ślepuchy (Typhlopidae)
              • Typhlops vermicularis - ślepucha robakowata
        rodzina: dusiciele (Boidae)
          podrodzina: boa piaskowe (Erycinae)
              • Eryx jaculus - strzelec stepowy
              • Eryx miliaris
        rodzina: węże właściwe (Colubridae)
          podrodzina: Natricinae
              • Natrix maura - zaskroniec żmijowy
              • Natrix megalocephala
              • Natrix natrix - zaskroniec zwyczajny
              • Natrix tessellata - zaskroniec rybołów
          podrodzina: Colubrinae
              • Coluber algirus
              • Coluber caspius
              • Coluber gemonensis
              • Coluber gyarosensis
              • Coluber hippocrepis
              • Coluber najadum
              • Coluber ravergieri
              • Coluber rubriceps
              • Coluber schmidti
              • Coluber viridiflavus
              • Elaphe dione
              • Elaphe hohenackeri
              • Elaphe longissima - wąż Eskulapa
              • Elaphe quatuorlineata - wąż stepowy (czteropręgi)
              • Elaphe scalaris
              • Elaphe situla
              • Coronella austriaca - gniewosz plamisty
              • Coronella girondica - gniewosz południowy
              • Eirenis collaris
              • Eirenis modestus (syn. Eirenis modesta)
          podrodzina: Boiginae
              • Malpolon monspessulanus - malpolon
              • Macroprotodon cucullatus
              • Telescopus fallax - wąż koci
        rodzina: żmijowate (Viperidae)
          podrodzina: żmije właściwe (Viperidae)
              • Vipera ammodytes - żmija nosoroga
              • Vipera aspis - żmija żebrowana
              • Vipera berus - żmija zygzakowata
              • Vipera latasti
              • Macrovipera lebetina (Vipera lebetina) - żmija lewatyńska
              • Vipera seoanei
              • Vipera ursinii - żmija łąkowa
              • Vipera xanthina

Systematyka gadów Europy, podobnie jak systematyka płazów, przysparza naukowcom wiele problemów. Szczególnie jaszczurki i węże odznaczają się ogromną zmiennością cech morfologicznych (zwłaszcza w zakresie ubarwienia i wzoru). Poszczególne populacje danego gatunku często różnią się także znacznie biologią np. rozrodu (liczbą i wielkością jaj, terminami i liczbą złożeń jaj w sezonie, itd.). Najwięcej chyba problemów mają herpetolodzy zajmujący się systematyką jaszczurek zamieszkujących wyspy. Wykazują one ogromną zmienność - np. u gatunku Podarcis pityusensis wyróżnia się 23 podgatunki, u Podarcis melisellensis ok. 20, u Podarcis erhardii ok. 28, a u Podarcis sicula - ok. 40 podgatunków. Niektóre gatunki jaszczurek mogą krzyżować się w warunkach laboratoryjnych z innymi gatunkami np. Lacerta strigata z Lacerta agilis agilis a Lacerta viridis viridis z Lacerta trilineata trilineata, dając nawet w niektórych przypadkach płodne potomstwo. Wobec upowszechnienia w ostatnich latach badań genetycznych, należy liczy się z dalszymi zmianami w systematyce jaszczurek, ponieważ typy morfologiczne nie zawsze idą w parze z wynikami badań molekularnych (np. cytochromu B) określającymi filogenezę (pochodzenie) i tym samym wzajemną bliskość poszczególnych grup.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005