Rozmnażanie się jaszczurek

Znakomita większość europejskich jaszczurek to gatunki jajorodne. Składanie jaj poprzedzone jest okresem godowym, w czasie którego pary kojarzą się i dochodzi do kopulacji. W tym czasie samce większości gatunków przybierają szatę godową. U jaszczurek, podobnie jak u innych gadów, następuje zapłodnienie wewnętrzne. Samce mają parzysty narząd kopulacyjny (jednorazowo używane jest tylko jedno prącie), który wprowadzany jest do kloaki samicy. Bardzo często podczas kopulacji samica jest kąsana przez samca. Jednorazowo kopulacja trwa od kilku do kilkudziesięciu minut, a po przerwie często jest wznawiana.
Po pewnym czasie od zapłodnienia samica składa jaja lub (w przypadku gatunków jajożyworodnych) rodzi młode.
W zależności od warunków klimatycznych na danym obszarze i biologii danego gatunku, jaja jaszczurek składane są raz lub dwa (rzadziej więcej) razy w roku. Liczba jaj w jednym złożeniu wynosi od jednego do kilkunastu w zależności m.in. od danego gatunku i wielkości samicy. Jaja są przeważnie zakopywane w ziemi albo ukrywane w szczelinach skalnych lub pod kamieniami. Jaja jaszczurek mają przeważnie kształt owalny.
Otoczka jaja jest dość cienka i elastyczna, co umożliwia niewielki wzrost wielkości jaj podczas inkubacji. Po pewnym czasie (różnym dla poszczególnych gatunków) z jaj wylęgają się młode jaszczurki o podobnym do dorosłych kształcie ciała. Czasami różnią się od nich proporcjami: np. większą głową, krótszym ogonem, często zaś - innym zabarwieniem.
U nielicznych europejskich gatunków jaszczurek (jaszczurki żyworodnej, padalca) występuje zjawisko jajożyworodności. Polega ono na tym, iż zapłodnione jaja nie są przez samicę składane, lecz pozostają w jej drogach rodnych i tam się rozwijają. Młode jaszczurki zwykle opuszczają osłonki jajowe przed opuszczeniem ciała samicy. Jednak samice jaszczurki żyworodnej mogą składać jaja, z których natychmiast, lub po kilku godzinach (czasami po dłuższym okresie czasu) wylęgają się młode jaszczurki.
Prawdziwa żyworodność polegająca na tym, że zarodki w ogóle nie przebywają w jajach, lecz podczas rozwoju czerpią substancje odżywcze bezpośrednio z ciała matki, nie występuje u jaszczurek zamieszkujących Europę.

Powrót do spisu treści