Podarcis taurica (Pallas, 1814)

rodzina: jaszczurki właściwe (Lacertidae)

Występowanie: Gatunek ten występuje na Węgrzech, na Płw. Bałkańskim (w Bułgarii, Albanii, Grecji, europejskiej część Turcji) i dalej, na wschód wzdłuż północnych wybrzeży Morza Czarnego (południowa Ukraina).

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają długość do 25 cm, przy czym samce są nieco większe od samic. Kolorystyka Podarcis taurica zmienia się w zależności od pory roku i rodzaju otoczenia. Grzbiet ciała ma zabarwienie zielone lub oliwkowe. Grzbiet u formy nominalnej jest przeważnie gładki, rzadziej pokryty nieregularnie rozmieszczonymi plamami. W tyle głowy często występuje jedna, nieregularna plama. U podgatunku Podarcis taurica ionica w tylnej części tułowia (rzadziej na całej jego długości) po bokach grzbietu występuje po jednym rzędzie ciemnych (czarnych lub czarnobrązowych), nieregularnych plam. Po bokach ciała Podarcis taurica biegną jasne linie i podobne jak na grzbiecie, liczne rzędy nieregularnych, drobnych plam, które mogą łączyć się tworząc marmurkowy wzór. Tło boków ciała ma zabarwienie białawe, żółtawe, brązowawe lub zielonkawe. Nierzadko spotyka się okazy pozbawione zupełnie wzoru. Grzbiet ogona jest brązowawy. Grzbiet ciała młodych osobników jest ciemnobrązowy. Spód ciała u tego gatunku jest biały, żółty, zielonkawy, a u samca w okresie godowym - cytrynowożółty, pomarańczowy, miedziany do czerwonego. Zewnętrzne krawędzie łusek brzusznych mogą być u samca niebiesko lub czarno cętkowane.
Ciało tej jaszczurki jest smukłe, o cienkim i długim ogonie, stanowiącym ok. 2/3 długości całego ciała. Głowa jest proporcjonalnie duża, krótka, patrząc z boku trójkątna. Kołnierzyk składa się z 7 - 12 łusek. Łuski na grzbiecie są małe, dachówkowato nachodzące na siebie, o zaokrąglonych krawędziach, wręgowane i zakończone kilem. Łuski po bokach ciała są większe niż na grzbiecie. Liczba łusek w jednym poprzecznym rzędzie na grzbiecie wynosi 45 - 64 łusek. Łuski na brzuchu są gładkie, ułożone w 6 - 8 wzdłużnych rzędach i 26 - 34 poprzecznych. Na wewnętrznych stronach tylnych kończyn widoczne są otwory udowe w liczbie 12 - 27 z każdej strony.

Preferowane siedliska: Jest gatunkiem głównie nizinnym, rzadziej wyżynnym i górskim. Na Krymie pionowy zasięg tego gatunku dochodzi do 300 - 500 m, w Albanii do 500 m, w Rodopach i Tracji do 800 m, a na Peloponezie do 2376 m n.p.m. (szczyt Kilini). Zamieszkuje dobrze nasłonecznione obszary z niską, głównie trawiastą roślinnością, porośnięte krzakami. Jaszczurkę tę można spotkać na łąkach, w rzadkich lasach, a także na morskich wybrzeżach, np. na wydmach (Bułgaria, Grecja). Występuje także na brzegach pól, lasów, w okolicach winnic, przy murach i rowach nawadniających. Podgatunek Podarcis taurica thasopulae żyje na skalistym podłożu skąpo porośniętym ciepłolubną roślinnością.

Tryb życia: Jest gatunkiem lądowym, prowadzącym jedynie naziemny tryb życia - nie potrafi się wspinać. Wykazuje aktywność dzienną. Zaniepokojona ucieka do kryjówki. Umie pływać. Sen zimowy przypada na różne terminy: od końca września - listopada do lutego - kwietnia (rzadziej grudnia - stycznia). Na piaszczystych terenach, np. na wydmach, jaszczurka ta spędza sen zimowy w norze na głębokości 20 - 80 cm, która położona jest pod korzeniami roślin wydmowych. Na terenach skalistych jako zimowe kryjówki wykorzystuje głębokie szczeliny skalne, stare mury, itp. Jest gatunkiem terytorialnym. Wielkość rewiru samca wynosi 29 m², a samicy ok. 20 m².

Pożywienie: Zjada głównie owady i pająki.

Rozmnażanie: Kojarzenie tego gatunku następuje w okresie między początkiem kwietnia a początkiem maja (rzadziej do połowy czerwca). Jaja składane są często dwa razy w roku. Pierwsze złożenie przypada na połowę maja - początek czerwca, a drugie na połowę czerwca a drugą połowę września. Jaja składane są w ziemne norki, pod kamienie, ewentualnie są zakopywane w piasku. Samica składa jednorazowo 2 - 10 jaj, o wymiarach 9 - 15 mm na 5 - 8 mm. Samice z populacji wyspowych składają mniej jaj niż te zamieszkujące kontynent. Inkubacja trwa 8 - 9 tygodni. Młode jaszczurki wylęgają się od początku lipca. świeżo wyklute młode mają długość ok. 7 - 9 cm.

Podgatunki: W obrębie tego gatunku wyróżnia się trzy podgatunki: formę nominalną (Podarcis taurica taurica), Podarcis taurica ionica (Wyspy Jońskie, Albania, zachodnia Grecja) i Podarcis taurica thasopulae.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005

Powrót do spisu treści