Podarcis sicula (Rafinesque-Schmaltz, 1810)
rodzina: jaszczurki właściwe (Lacertidae)
Występowanie:
W Europie gatunek ten występuje w Hiszpanii, Francji, Anglii, Niemczech, Szwajcarii, Włoszech, na obszarach dawnej Jugosławii, w Grecji, europejskiej części Turcji i na wielu wyspach Morza Śródziemnego. Poza Europą zamieszkuje azjatycką części Turcji, Cypr, Izrael, Libię, Tunezję i Stany Zjednoczone.
Cechy morfologiczne:
Dojrzałe osobniki tego gatunku osiągają długość do 26 cm. Grzbiet ciała ma zabarwienie bardzo zmienne: przeważnie zielone, rzadziej oliwkowe, brązowawe, lub ciemnoniebieskie. Na tym tle (szczególnie u samic) mogą występować mniej lub bardziej wyraźne, jasne, podłużne pasy. Pośrodku grzbietu widoczne są często drobne, czarne plamy, które mogą tworzyć marmurkowy wzór. Boki ciała są u samic pokryte, niezbyt wyraźnym, marmurkowym, ciemnym wzorem. Boki (a czasami także grzbiet) ciała samców są pokryte podobnym, lecz większym niż u samic, ciemnym (do czarnego) zazwyczaj kontrastowym wzorem. U nasad przednich kończyn samców, po bokach ciała, mogą czasami występować niebieskie okrągłe plamki (po jednej z każdej strony). Rzadko zdarzają się egzemplarze o całkowicie jednobarwnym grzbiecie ciała. Młode osobniki mają podobny jak u samic, pasiasty wzór.
Górne powierzchnie kończyn i ogona Podarcis sicula są przeważnie szaro- lub oliwkowobrązowawe. Na kończynach może występować ciemny, marmurkowy wzór, a na ogonie (w jego przedniej części) - ciemne plamki. Głowa jest zielona lub brązowa, gładka lub pokryta czarnymi cętkami. Brzuch jest biały, zielonkawobiały, pomarańczowy, miedziany, żółty, szary, niebieski lub czarny. Zazwyczaj gładki, rzadziej z czarnymi cętkami. Brzuch u samic często jest niebieski. Ciało tej jaszczurki jest masywne, słabo spłaszczone. Głowa jest ok. 2 razy dłuższa niż szersza. Pysk jest trójkątny. Niezregenerowany ogon stanowi 160 - 280 % długości reszty ciała. Samce mają ciało masywniejsze niż samice. Poza tym mają szersze głowy i nasady ogona, a ich otwory udowe są lepiej wykształcone niż u samic. Kołnierzyk ma silnie ząbkowaną krawędź i składa się z 6 - 15 łusek. Łuski na grzbiecie są drobne, mniej lub bardziej wręgowane, o kształcie owalnym lub sześciokątnym. Ułożone są one po 46 - 90 w każdym poprzecznym rzędzie. Liczba wzdłużnych rzędów łusek brzusznych wynosi 6, a poprzecznych rzędów - 21 - 34. Łuski na ogonie są wyraźnie wręgowane (na grzbiecie ogona silniej niż od spodu). Liczba otworów udowych wynosi 14 - 31.
Preferowane siedliska:
Na północy zasięgu gatunek ten zamieszkuje wyłącznie niziny (do 200 m n.p.m.), zaś na południu również góry: na Korsyce obszary do 1000 m n.p.m., a na Sycylii - do 2000 m n.p.m. Na północy zasięgu gatunek ten zasiedla równiny bogato porośnięte roślinnością, łąki, lasy dębowe, obszary o podłożu piaszczystym oraz skaliste wybrzeża. Na południu zasięgu można ją spotkać na otwartych, równinnych obszarach i w górskich lasach. Na terenie dawnej Jugosławii Podarcis sicula można spotkać w pobliżu zabudowań ludzkich i na obszarach przekształconych przez człowieka: w parkach, na kempingach, w ogrodach, na terenach ruderalnych, a także w lasach grabowych. Na wyspach Adriatyku gatunek ten występuje na otwartych, trawiastych obszarach, w makii, na poboczach dróg, obrzeżach lasów, na gruntach uprawnych, w okolicach ruin i murów, w lasach oliwnych, na kempingach i na piaszczystych wybrzeżach.
Tryb życia:
Jest gatunkiem lądowym, raczej naziemnym, jednak chętnie i zręcznie wspina się na krzewy i pnie drzew. Jaszczurka ta wykazuje aktywność dzienną lub zmierzchową. Na terenach skalistych chętnie wygrzewa się na dobrze nasłonecznionych skałach, jednak poluje głównie na ziemi, w miejscach otwartych i trawiastych. W pozostałych okresach ukrywa się w norach pod korzeniami drzew, pod dużymi kamieniami, w szczelinach skalnych. Spłoszona, ucieka do najbliższej kryjówki. Przy dłuższej ucieczce może biec na dwóch kończynach. Sen zimowy tego gatunku (jeśli odbywa się), przypada na okres od października - listopada do lutego - marca. W Rzymie i na Sycylii jaszczurka ta aktywna jest cały rok.
Pożywienie:
Zjada głównie owady.
Rozmnażanie:
Kojarzenie przypada na okres od kwietnia do czerwca, rzadziej (w południowych Włoszech) od marca do lipca. Od zapłodnienia do złożenia jaj upływa od 12 do 37 dni. Składanie jaj przypada na sierpień - wrzesień. Przeważnie samica składa w tym okresie dwie partie jaj, po 2 - 12 w jednym złożeniu (przeważnie 1 - 4 sztuk). Jaja w chwili złożenia mają wymiary 5 - 6 na 10 - 12 mm (a przed wykluciem 11-12 na 14-15 mm). Inkubacja jaj w zależności od temperatury (25 - 30 °C) trwa od 28 do 82 dni.
Podgatunki:
Systematyka tego gatunku jest poważnym problemem. W obrębie tego taksonu wyróżnia się kilkadziesiąt podgatunków.
© Copyrights by Joanna Mazgajska 2005