jaszczurka wężooka Ophiops elegans Menetries, 1832

rodzina: jaszczurki właściwe (Lacertidae)

Występowanie: W Europie gatunek ten występuje w Turcji i południowo- wschodniej części Bułgarii oraz na greckich wyspach Thasos i Karpathos. Odizolowane stanowiska tego gatunku znaleziono także w Dagestanie (zachodnie wybrzeże Morza Kaspijskiego). Poza Europą gatunek ten występuje w Iranie i na azjatyckim wybrzeżu Morza śródziemnego.

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają długość do 19 cm. Samce są większe od samic. Zabarwienie poszczególnych osobników jest stosunkowo jednolite. środkowa część grzbietu jest zielonoszara lub oliwkowobrązowa. W okolicy karku, rzadziej w środkowym odcinku grzbietu lub w okolicy miednicy wzdłuż linii kręgosłupa występuje ciemna linia. Po bokach grzbietu biegnie po jednym rzędzie ciemnych plam. Poniżej, wzdłuż boków ciała, biegną jasne (białawe lub żółte) pasy, po dwa z każdej strony ciała. Między nimi wzdłuż boków ciała biegną rzędy czarnych, podobnych do tych na grzbiecie, gęsto ułożonych plam. Przyległe plamy mogą łączyć się ze sobą, przybierając kształt poprzecznie wydłużony. Tło boków ciała jest czerwonożółte do czerwonopomarańczowego. U samców mogą na tym tle występować dodatkowo czerwone lub niebieskie plamy. Grzbiet ciała młodocianych osobników jest pokryty kontrastowymi, wzdłużnymi, jasnymi i ciemnymi pasami (te ostatnie w miarę dojrzewania "rozdzielają się" tworząc rzędy ciemnych plam). Spód ciała jest zazwyczaj białawy lub szarozielony, rzadziej czerwony lub intensywnie żółty. U niektórych egzemplarzy podgardle może być niebieskawo zabarwione. Ciało tej jaszczurki jest bardzo wysmukłe. Głowa i tułów są nieco spłaszczone. Powieki oczu są zrośnięte, tworząc tzw. okulary. W centralnej części każdego z okularów znajduje się otwór. Ogon jest bardzo cienki, stanowiący ok. 2/3 długości całego ciała. Łuski na grzbiecie mogą być czworokątne i silnie wręgowane lub też wielokątne i całkiem gładkie. Ich liczba w jednym poprzecznym rzędzie wynosi 18 - 44 sztuk. Łuski na brzuchu są trapezokształtne, ułożone w sześciu wzdłużnych rzędach. Na jeden poprzeczny rząd łusek brzusznych, przypadają dwa poprzeczne rzędy łusek grzbietowych. Na przednich kończynach biegnie po rzędzie większych niż pozostałe, wręgowanych i dachówkowato zachodzących na siebie łusek. Kołnierzyk jest słabo wykształcony, składający się z 15 - 24 łusek. Łuski na ogonie są rombokształtne, silnie wręgowane, większe od łusek na grzbiecie. Przednie kończyny u samic są krótsze niż u samców. Liczba gruczołów udowych wynosi u tego gatunku po 7 - 16 z każdej strony.

Preferowane siedliska: Populacje tego gatunku występujące w Europie i w zachodniej Anatolii zamieszkują niziny, populacje kaukaskie - góry do 1800 m n.p.m., a jaszczurki w północnym Iranie - obszary na wysokości do 3000 m n.p.m. Szczególnie chętnie jaszczurka wężooka zamieszkuje stepy i półpustynie. Na wyspach greckich występuje na kamienistych zboczach pagórków, porośniętych rzadkimi krzakami i drzewami, ale także w miejscach prawie zupełnie pozbawionych roślinności. Często zamieszkuje okolice gruntów uprawnych, pastwiska porośnięte trawą i roślinnością zielną, pola, parki, winnice i rzadkie lasy, wydmy i w inne miejsca o piaszczystym podłożu.

Tryb życia: Jest to gatunek lądowy, prowadzący naziemny tryb życia. Wykazuje aktywność dzienną, unika jednak najgorętszych godzin dnia. Jaszczurka ta jest powolniejsza i mniej ruchliwa od innych jaszczurek zamieszkujących półpustynie. Jeśli jednak zostanie spłoszona, bardzo trudno ją schwytać - uciekając porusza się bardzo zwinnie. Na krótkich odcinkach może nawet biec tylko na tylnych kończynach. Przeważnie nie ucieka wprost do kryjówki, ale najpierw kluczy przez jakiś czas w jej okolicy. Częstokroć przerywa ucieczkę, stając "słupka", ruszając obronnie przednimi kończynami i rozglądając się wkoło. Jako kryjówki wykorzystuje nory wykopane przez gryzonie i przez siebie, szczeliny erozyjne i stosy kamieni. W zachodniej Anatolii gatunek ten jest aktywny cały rok, zaś na innych obszarach zapada w sen zimowy. W centralnej Anatolii hibernacja tego gatunku przypada na okres od listopada do marca.

Pożywienie: Zjada różne bezkręgowce: pająki, mrówki, cykady, małe chrząszcze i inne owady.

Rozmnażanie: Kojarzenie par przeważnie odbywa się w maju lub czerwcu. Pierwsze złożenie jaj następuje w końcu maja. W sumie samica składa jaja do trzech razy w ciągu roku. Jednorazowo samica składa 3 - 6 jaj, o rozmiarach 10,5 na 5,5 mm. W czasie inkubacji ich rozmiary wzrastają osiągając przed wykluciem młodych wielkość 14 - 25 mm na 8 - 9 mm. Pierwsze młode wylęgają się czerwcu - lipcu. Młode jaszczurki mogą mieć różne wymiary (np. w Azji Mniejszej - 5 cm długości).

Podgatunki: W obrębie tego taksonu wyróżnia się sześć podgatunków: Ophiops elegans elegans (Dagestan, Kaukaz, Turcja, Iran, Irak, Pakistan), Ophiops elegans ehrenbergii (Europa południowa, Azja Mniejsza), Ophiops elegans basoglui (Turcja), Ophiops elegans centralanatoliae (Turcja), Ophiops elegans schlueteri (Cypr), Ophiops elegans blanfordi (Irak, Iran).

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005

Powrót do spisu treści