Występowanie: W Europie gatunek ten występuje na kilku odizolowanych od siebie obszarach: na wyspie Korfu (Morze Jońskie), na Płw. Chalcydyckim, oraz na Cykladach (Morze Egejskie). Poza Europą hardun występuje na wschodnich wybrzeżach Morza Śródziemnego: w Izraelu, a także w Iraku, Arabii Saudyjskiej i w Egipcie. Spotykany jest także na Cyprze.

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają wraz z ogonem długość do 35 cm, rzadziej do 40 cm. Ubarwienie harduna wykazuje dużą zmienność indywidualną w zależności od płci, podgatunku i wieku. Również ten sam osobnik może być różnie zabarwiony w zależności od temperatury otoczenia i stanu emocjonalnego zwierzęcia. Zmiana barwy, podobnie jak kameleonów, następuje szybko. Tło grzbietu jest czerwone, żółte, brązowe lub smolistoczarne. Na tym tle występują zazwyczaj w liczbie 4 - 5 jasne, poprzeczne prążki lub rombowate plamy, brak jest natomiast innych plamek, lub cętek. Na żółtawym brzuchu znajduje się mniej lub bardziej wyraźny, marmurkowy wzór. Podgardle często pokryte jest ciemnymi plamami. Na ogonie znajdują się ciemne i jasne poprzeczne prążki, bardziej kontrastowe u młodych osobników. Tułów u tego gatunku jest mocny, spłaszczony grzbieto-brzusznie. Kończyny są długie. Łuski na poszczególnych obszarach ciała są silnie zróżnicowane. Na tułowiu są małe i gładkie, zaś między nimi rozsiane są poprzeczne lub okrągławe grupy dużych, ostro zakończonych, silnie żeberkowanych łusek, których kształt jest cechą charakterystyczną dla danego podgatunku. Łuski na brzuchu są drobne i płaskie. Grzbietowe powierzchnie kończyn pokryte są ostrymi, dużymi łuskami. Palce zakończone są dużymi pazurami, zwężającymi się od 1/3 swojej długości, mającymi pojedyncze nacięcia od spodu. Długi ogon (stanowiący 100 - 190% długości reszty ciała) rzadko ulega odrzuceniu i słabo się regeneruje. Pokryty jest on dużymi, prostokątnymi, ułożonymi w poprzeczne pierścienie łuskami. Grzbietowe i boczne łuski ogona zakończone są kolczastymi wyrostkami. Głowa jest szeroka i płaska, o nabrzmiałych policzkach, pokryta drobnymi łuskami. Otwory uszne są duże, okrągłe, z wyraźnie widoczną błoną bębenkową, umieszczone z boku za pyskiem. Na podgardlu znajdują się duże, kolczaste, żeberkowane łuski. Dymorfizm płciowy jest słabo zaznaczony. U podgatunku Agama stellio daani samiec podczas godów ma niebieskawo zabarwione łuski na głowie, grzbiecie i kończynach. Samiec w odróżnieniu od samicy ma lepiej rozwinięte, czynne gruczoły przedanalne w liczbie 20 - 40 (leżące w 3 - 5 rzędach).

Preferowane siedliska: Żyje zarówno na obszarach nisko położonych, jak i w górach. W zależności od położenia geograficznego danego obszaru pionowy zasięg tego gatunku dochodzi do 1200 m n.p.m.(Turcja), 1600 m n.p.m. (Cypr) lub nawet 2000 m (Liban). Hardun jest jaszczurką wybitnie ciepłolubną, lubiącą pełne nasłonecznienie, dlatego też unika terenów gęsto zadrzewionych. Zamieszkuje suche, często skaliste tereny: zbocza wzgórz, lasy oliwne, opuszczone domostwa i stare mury. Często można go znaleźć także na brzegach wód. Na północnym krańcu zasięgu występuje na obszarach o podłożu łupkowym.

Tryb życia: Prowadzi ściśle lądowy i dzienny tryb życia. Na różnych obszarach można go spotkać bądź na ziemi, skałach, czy murach (wyspy greckie) bądź na pniach drzew (Egipt). W najchłodniejszych okresach roku chowa się w szczeliny skalne i inne kryjówki, gdzie hibernuje. W północnej Grecji harduny zapadają w sen zimowy w grupach po kilka osobników. W tym rejonie hibernują one od października do kwietnia (młode osobniki krócej niż dorosłe). Sen zimowy nie jest prawdopodobnie obligatoryjny dla tej jaszczurki. W najgorętszych okresach Laudakia stellio może zapadać w sen letni.
W razie niebezpieczeństwa jaszczurka ta ucieka szybko do kryjówki, którą może być: nora, pieczara, szczelina skalna lub drzewo. Złapana przez człowieka broni się, mocno gryząc. Kąsając walczy też z innymi jaszczurkami i broni się przed wężami. Harduny są jaszczurkami żyjącymi przeważnie w grupach, którym przewodzi samiec - dominant, wyróżniając się spośród innych osobników jaśniejszym zabarwieniem. Zwierzęta komunikują się ze sobą poprzez zmianę zabarwienia i postawy ciała (nadymanie się, potrząsanie głową). Każde stado ma swoje terytorium, którego broni przed obcymi jaszczurkami.

Pożywienie: Zjada głównie owady (chrząszcze, prostoskrzydłe, muchy) oraz dżdżownice, pisklęta i jaja ptaków, noworodki mysie i małe jaszczurki. Zjada także pokarm roślinny: kwiaty i pączki roślin oraz liście.

Rozmnażanie: W okresie między majem a lipcem, samica składa kilka (do 10 sztuk) jaj, o wymiarach 11 mm na 19 mm. Inkubacja jaj (w temperaturze 28 - 29°C) trwa ok. 52 - 53 dni. Przypuszczalnie w korzystnych warunkach samica może składać jaja dwa, a nawet trzy razy w roku. Młode po wylęgu mają długość (bez ogona) ok. 3,5 cm.

Podgatunki: W Europie występują dwa podgatunki harduna: nominalny (Laudakia stellio stellio) oraz Laudakia stellio daani.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005
Powrót do spisu treści