Występowanie: Jaszczurka ta zamieszkuje znaczną część Europy, z wyjątkiem Płw. Iberyjskiego, południowej i północno-zachodniej części Francji, Włoch i Korsyki, oraz południowej części Płw. Bałkańskiego (Grecji i europejskiej części Turcji). W Anglii jaszczurka ta występuje jedynie na niewielkich obszarach (w południowej i północno-zachodniej części tego kraju). Poza Europą gatunek ten występuje w środkowej Azji.

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają długość do 27,5 cm. Największe jaszczurki zwinki zamieszkują północny Kaukaz i góry Armenii, zaś najmniejsze - Europę środkową i wschodnią. Zabarwienie tej jaszczurki jest bardzo zmienne. Grzbiet ciała i wierzch głowy mają kolor żółtobrązowy, szarobrązowy, brązowy, rdzawoczerwonawy do zielonego (tylko u niektórych samców). Boki ciała są jasnobrązowe (w różnych odcieniach) lub żółte, a u samców w okresie godowym - trawiastozielone. W ubarwieniu samic kolor trawiastozielony nie występuje. Rysunek na grzbiecie składa się przeważnie z trzech rzędów ciemnobrązowych lub czarnych plam, różnego kształtu i wielkości. środkowy rząd biegnie wzdłuż linii kręgowej, a pozostałe dwa po jego bokach. Często każda z plam na grzbiecie ma w środku maleńką, wąską, białawą plamką. Wzdłuż boków ciała biegną rzędy mniejszych niż te na grzbiecie, ciemnych plam z białawymi cętkami lub kreseczkami w środkach. Te ciemne plamy ułożone są w mniej lub bardziej regularnych, wzdłużnych rzędach. Wierzch ogona jest często żółtawo-szarobrązowy. Brzuch jest gładki (bez plam). Spód ciała samic jest kremowy do żółtego, przy czym podgardle może być zielonkawo zabarwione. Spod ciała samców jest zielony (w czasie pory godowej zazwyczaj żółtozielony, a poza tym okresem mniej intensywny - zielonkawy) . Ubarwienie grzbietu młodych jest podobne jak u samic, lecz o bardziej nieregularnym rysunku, a ich spód ciała jest kremowo zabarwiony. Spotykane są okazy o licznych odchyleniach od opisanego powyżej wzoru ubarwienia. Ciało tej jaszczurki jest masywne, wysokie o wyraźnie przypłaszczonym grzbiecie. Głowa jest stosunkowo duża, wysoka, trzy razy dłuższa niż szersza (patrz zdjęcie). Pysk jest krótki, patrząc z boku trójkątny, na końcu tępo zaokrąglony. Tęczówki oczu są zabarwione czerwono do złocistożółtego. Szyja jest wysoka, bocznie spłaszczona, wyraźnie węższa od głowy. Długość ogona stanowi od półtorej do 1 i 2/3 długości reszty ciała. Ogon u nasady jest gruby i przypłaszczony, zaś w dalszych częściach stopniowo ulega zwężeniu. Kończyny są stosunkowo krótkie. Łuski w paśmie pośrodku grzbietu są węższe i silniej wręgowane niż te po bokach tułowia. W jednym poprzecznym rzędzie na grzbiecie ciała znajduje się po 33 - 49 łusek (a w paśmie pośrodku grzbietu 8 -16). Łuski po bokach szyi są małe, okrągłe, niewręgowane. Łuski na brzuchu mają kształt trapezowaty. Ułożone są w 6 wzdłużnych i 23 - 34 poprzecznych rzędach. Liczba otworów udowych wynosi po 9 - 19 z każdej strony. Głowa samca jest masywniejsza i większa niż u samicy. Samce mają proporcjonalnie dłuższy ogon, a samice - tułów. Nasada ogona u samca jest grubsza. Otwory udowe u samca są wyraźniejsze niż u samicy.

Preferowane siedliska: Jest gatunkiem nizinnym, wyżynny i górskim. Pionowy zasięg Lacerta agilis dochodzi do 2400 m n.p.m. (góry Rila w Bułgarii). W Europie środkowej jaszczurka ta występuje w niezbyt suchych, dobrze nasłonecznionych środowiskach, zarówno na brzegach zbiorników wodnych, jak i na terenach od nich oddalonych. Szczególnie chętnie występuje na otwartych, trawiastych terenach, takich jak łąki, polany, obrzeża lasu, leśne zręby, usypiska kamieni, ruiny opuszczonych budynków, kamieniste nasypy kolejowe. W Europie wschodniej zamieszkuje porośnięte krzakami brzegi rzek i strumieni biegnących przez otwarte trawiaste tereny (np. stepy) i lasy.

Tryb życia: Jest gatunkiem lądowym, prowadzącym naziemny tryb życia. Jaszczurka ta wykazuje aktywność dzienną. Rzadko wspina się na drzewa (do wysokości 3 m). Słabo pływa i znalazłszy się w wodzie szybko tonie. Jako kryjówki wykorzystuje nory gryzoni, szczeliny skalne i pęknięcia w glebie. Może także sama kopać sobie nory. Zaniepokojona ucieka do nory lub między rośliny, często wykonując nagłe zwroty. Złapana często broni się gryząc. Sen zimowy jaszczurki zwinki przypada najczęściej na okres od października do końca marca - początku kwietnia. Terminy hibernacji zależą jednak od klimatu panującego na danym obszarze.

Pożywienie: Zjada owady prostoskrzydłe, chrząszcze, wije, pająki, ślimaki i gąsienice.

Rozmnażanie: W Europie środkowej kojarzenie przypada na okres od kwietnia do czerwca. W terminach od końca maja do końca lipca samice składają jaja po 1 do 18 jaj w jednym złożeniu. Często wiele samic składa jaja w tym samym, wilgotnym i ciepłym miejscu. Jaja przy złożeniu mają wymiary 15 mm na 7-10 mm, zaś przed wykluciem się młodych - 20 mm na 15 mm. Czas inkubacji jaj zależy ściśle od temperatury otoczenia i wynosi 32 - 97 dni. Młode po wylęgu mają długość ok. 5 - 6,6 cm.

Podgatunki: W obrębie tego taksonu wyróżnia się dziewięć podgatunków; w Europie: Lacerta agilis agilis, Lacerta agilis argus, Lacerta agilis bosnica, Lacerta agilis chersonensis, a w Azji: Lacerta agilis exigua, Lacerta agilis boemica, Lacerta agilis grusinica, Lacerta agilis brevicaudata i Lacerta agilis ioriensis.

* Jaszczurka zwinka występuje dość pospolicie na terenie całej Polski, zarówno na nizinach, jak i w górach. Znajduje się w naszym kraju pod całkowitą ochroną prawną.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005
Powrót do spisu treści