Eumeces schneiderii (Daudin, 1802)

rodzina: scynki (Scinidae)

Występowanie: W Europie gatunek ten zamieszkuje zachodnie wybrzeże Morza Kaspijskiego. Poza Europą występuje w Afryce północnej, na Płw. Synaj, w Izraelu, Syrii i większej części Anatolii oraz na Cyprze, Kaukazie, w Iranie, Iraku, Afganistanie, Pakistanie, do północno - zachodnich Indii.

Cechy morfologiczne: Jaszczurka ta osiąga długość do 41,9 cm. Grzbiet ciała u Eumeces schneiderii może być różnie zabarwiony: brązowo, brązowoszaro, szaro lub brązowooliwkowo. Na tym tle znajdują się żółtawe, pomarańczowe, różowe lub intensywnie czerwone plamy, o różnym kształcie i rozmieszczeniu. Mogą one tworzyć mniej lub bardziej regularne, podłużne lub poprzeczne rzędy. Ogon (szczególnie jego koniec) jest często intensywniej zabarwiony niż reszta ciała. Niektóre łuski na grzbiecie mogą być ciemno (brązowo lub czarno) zabarwione, dodatkowo mogą być upstrzone pojedynczą małą jasną kropką. Kropki te, jeśli są ustawione jedna za drugą, mogą tworzyć jasne, podłużne, kropkowane linie. Zdarzają się także osobniki o jednobarwnym grzbiecie, bez wzoru. Wzdłuż boków ogona i w przedniej części tułowia, ciągną się po bokach ciała pojedyncze pasy o zabarwieniu pomarańczowym, różowym lub czerwonym. U większych samców pasy te na wysokości tylnych kończyn są przeważnie różowo-czerwone, a wzdłuż boków ogona przybierają zabarwienie żółtawe lub pomarańczowawe. Brzuch u Eumeces schneiderii jest białawy, żółtawy lub pomarańczowy. Grzbiet młodocianych osobników jest zabarwiony na szarobrązowo lub oliwkowo. Na tym tle znajdują się podłużne rzędy (8-10) białych punkcików, między którymi występują ciemniejsze plamki. U młodocianych osobników brak jest kolorowych pasów po bokach ciała. Brzuch młodocianych jaszczurek jest żółtawy, często pokryty plamami, a spód końca ogona jest pomarańczowy. Plamy na grzbiecie i po bokach ciała są u samców jaśniejsze niż u samic.
Pokrojem ciała gatunek ten przypomina inne europejskie scynki. Jest jednak większy. Ogon tej jaszczurki jest wyraźnie dłuższy od reszty tułowia. Kończyny są dobrze rozwinięte, pięciopalczaste. Obszary skroniowe głowy są obrzmiałe. Łuski na grzbiecie są ułożone po 22 - 28 (rzadziej po 30) w każdym poprzecznym rzędzie. Po bokach ciała łuski są wyraźnie mniejsze niż pośrodku grzbietu. Wzdłuż linii kręgosłupa biegną dwa rzędy poprzecznie rozszerzonych łusek. Samce mają większe wymiary ciała (większą głowę i dłuższy tułów) niż samice. Preferowane siedliska: Gatunek ten występuje głównie na wyżynach i w górach (do 1800 m n.p.m.). Występuje na obszarach o podłożu gliniastym, lessowym bądź kamienistym. Preferuje siedliska bogato zarośnięte ziołami i trawą, z rzadka porośnięte drzewami. Jaszczurka ta zamieszkuje tereny przekształcone przez człowieka, takie jak: ogrody, winnice, obrzeża plantacji bawełny, brzegi kanałów i ruiny starych domostw.

Tryb życia: Wiosną Eumeces schneiderii jest aktywny przez cały dzień, zwłaszcza zaś między godziną 10 a 16. W lecie opuszcza kryjówkę głównie wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Jako schronienia wykorzystuje erozyjne szpary w ziemi, stosy kamieni, nory innych zwierząt, oraz wykopane przez siebie. Taka nora może mieć długość do 2 m. Otwór wejściowy ma średnicę 10 - 15 cm. Ukryty jest on zazwyczaj wśród gęstych krzaków lub innej roślinności zielnej. W przeciwieństwie do innych europejskich scynków, Eumeces schneiderii porusza się wyłącznie krocząc lub biegając. Zaniepokojony, szybko ucieka do najbliższej kryjówki. Biegnąc szybko na dłuższym dystansie, często unosi w górę ogon. Jest gatunkiem terytorialnym. Szczególnie zażarcie walczą ze sobą samce w okresie godowym. W Azji środkowej gatunek ten zapada w sen zimowy, trwający od września - października do początku kwietnia.

Pożywienie: Zjada głównie owady (prostoskrzydłe, chrząszcze, motyle, dwuskrzydłe), pająki, skorpiony oraz inne jaszczurki.

Rozmnażanie: Ta część biologii tego gatunku jak dotąd jest słabo poznana. Na Kaukazie kojarzenie zachodzi w końcu maja i na początku kwietnia. Po pięciu - sześciu tygodniach od zapłodnienia, samica składa kilka (6 - 9, rzadziej do 20) jaj, o wymiarach 13 - 15 x 8 - 9 mm. Inkubacja jaj trwa ok. 8 - 9 tygodni.

Podgatunki: W obrębie tego taksonu wyróżnia się aż 7 podgatunków: Eumeces schneiderii schneiderii, Eumeces schneiderii pavimentatus, Eumeces schneiderii princeps, Eumeces schneiderii zarudnyi, Eumeces schneiderii blythianus, Eumeces schneiderii aldrovandii, Eumeces schneiderii meridionalis.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005

Powrót do spisu treści