stepniarka drobnołuska Eremias arguta (Pallas, 1773)

rodzina: jaszczurki właściwe (Lacertidae)

Występowanie: W Europie gatunek ten zamieszkuje obszar południowej Ukrainy i Niziny Nadkaspijskiej. Poza Europą jaszczurka ta występuje w Azji (do Mongolii i północno-zachodnich Chin).

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki osiągają długość do 21,8 cm. Samce są z reguły większe niż samice. Grzbiet ciała tego gatunku ma zabarwienie szare, brązowe w różnych odcieniach, oliwkowe lub żółte (w odcieniu ochry). Na tym tle, w zależności od danej populacji może występować różny wzór. W Europie rysunek na grzbiecie składa się z kilku czerniawo obrzeżonych, wzdłużnych jasnych linii, które mogą być poprzerywane (tworząc rzędy wzdłużnych plam) lub ciągłe. Wzór ten zanika w przedniej części ogona. Młode osobniki mają bardziej kontrastowy wzór na grzbiecie niż dorosłe. Górne powierzchnie kończyn pokryte są białawymi, okrągławymi plamkami. Brzuch jest biało zabarwiony. Ciało stepniarki drobnołuskiej jest przysadziste, zakończone dość krótkim (niezregenerowany stanowi nieco ponad 50% całkowitej długości ciała), u nasady spłaszczonym ogonem. Głowa jest duża, dość wysoka, osadzona na niezbyt szerokim karku. Łuski na czaszkowej powierzchni głowy (pileusie) są szorstkie. W jednym rzędzie na grzbiecie znajduje się po 37 - 64 łusek. Łuski na spodzie ciała ułożone są w 27 - 35 poprzecznych rzędach. Łuski na wierzchu ogona są gładkie, lub słabo wręgowane, a na spodzie ogona - zawsze gładkie. Liczba otworów udowych wynosi ok. 5 - 15 z każdej strony. U samców jest nieco większa niż u samic. Brak jest różnic w ubarwieniu między płciami.

Preferowane siedliska: W europejskiej części zasięgu geograficznego gatunek ten zamieszkuje głównie tereny nizinne. W Azji pionowy zasięg tej jaszczurki dochodzi do 1800 - 2000 m n.p.m. W Europie można ją spotkać na piaszczystych wydmach i łachach wybrzeża Morza Czarnego. Występuje także na brzegach wód z rzadka porośniętych roślinnością. W Azji stepniarka drobnołuska zamieszkuje przeważnie równiny, ale spotykana jest także w górach (w Armenii, Kirgizji i Mongolii).

Tryb życia: Jest gatunkiem lądowym. Wykazuje aktywność dzienną, jednak unika zbyt wysokich temperatur - latem opuszcza swoją kryjówkę głównie wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Jest jaszczurką bardzo szybko poruszającą się i płochliwą. Dystans zbliżenia się do tego zwierzęcia, po przekroczeniu którego zaczyna ono uciekać wynosi w otwartym terenie 7 - 10 m. Uciekając może przebyć odległość 50 - 70 m. Kiedy poczuje się zagrożona, może też błyskawicznie zagrzebać się w luźnym piasku. Uparcie goniona przez człowieka może przystanąć, przybierając grożącą postawę, otwierając przy tym pysk. Jako kryjówki wykorzystuje wykopane przez siebie, piaskowe norki. Bardzo szybko je kopie i często zmienia - każdego dnia może używać nowej. Taka nora "letnia" ma owalny otwór wejściowy o wymiarach 1- 2,5 cm na 2 - 4 cm i korytarz o długości 12 - 40 cm. Stepniarka może też wykorzystywać jako kryjówki nory wykopane przez inne zwierzęta np. gryzonie, żółwie lub ropuchy. Może ukrywać się także w erozyjnych szczelinach w ziemi i wśród kamieni. Często jedną kryjówkę zamieszkuje para zwierząt. Na czas hibernacji stepniarka udaje się do nor głębszych (do 40 - 70 cm). Często wiele zwierząt hibernuje razem w jednej norze. Terminy snu zimowego u tego gatunku są różne na różnych obszarach jego występowania. Stepniarka drobnołuska jest zwierzęciem terytorialnym - jeden osobnik lub para zwierząt zamieszkuje rewir o wielkości 34- 178 m².

Pożywienie: Zjada głównie owady (chrząszcze, owady błonkoskrzydłe, larwy motyli, owady dwuskrzydłe, prostoskrzydłe) oraz pajęczaki i równonogi.

Rozmnażanie: W zależności od klimatu kojarzenie u tego gatunku może zachodzić już od końca lutego, początku marca (Uzbekistan) lub kwietnia (północny Kazachstan, Ukraina). W Europie samica składa jaja w czerwcu. W lipcu może nastąpić drugi złożenie (w środkowej Azji nawet trzecie). Liczba jaj w złożeniu wynosi 1 - 12 (przeważnie 3 - 4) sztuk. Jaja mają wielkość 6 - 10 mm na 10,5 - 20 mm. Składane są pod krzakami lub pod kamieniami. Młode świeżo po wylęgu mają ok. 6 cm długości.

Podgatunki: W obrębie tego gatunku wyróżnia się pięć podgatunków: formę nominalną Eremias arguta arguta (od rzeki Ural do gór Balchas, na południe do obszarów Azji Centralnej), Eremias arguta deserti (od północno- wschodniej Rumunii do rzeki Ural na wschodzie, a na południu do Azerbejdżanu), Eremias arguta transcaucasica (Armenia), Eremias arguta uzbekistanica (Azja Centralna), Eremias arguta potanini (od jeziora Balchas do południowo-zachodniej Mongolii i północno - zachodnich Chin na wschodzie i Kirgizji na południu.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005

Powrót do spisu treści