Występowanie: Gatunek ten występuje na Płw. Bałkańskim, kilku wyspach Morza Egejskiego m.in. na Krecie, oraz na wielu wyspach Morza Śródziemnego, w tym na Sycylii, Sardynii, Korsyce, Malcie, Gozo i wyspie Pantelleria. Jedno stanowisko tego gatunku stwierdzono na Płw. Apenińskim (w okolicach Neapolu). Poza Europą zasięg geograficzny ostajnicy nakrapianej obejmuje całą Afrykę północną, południowy Egipt i wschodnią Afrykę aż po Somalię. Występuje także w Azji w południowo-wschodniej Turcji, na Płw. Arabskim i dalej na wschód aż po Pakistan.

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają długość do 31 cm. Grzbiet jest jasny, w różnych odcieniach żółtego i brązowego. Znane są także okazy melanistyczne, całkiem czarne. Niektóre łuski na grzbiecie mają ciemne zabarwienie, z wyjątkiem swojej tylnej i środkowej, jasnej części. Plamki te mogą układać się w poprzeczne prążki. Spotykane są (na Sycylii, Sardynii i w Tunezji) egzemplarze, u których wzdłuż boków ciała biegną podłużne, ciemne pasy, od góry jasno obrzeżone. Grzbiet u młodocianych osobników jest białawo-złocisty. Na tym tle znajdują się drobniutkie, ciemne punkciki. Brzuch jest przeważnie jednobarwny, białawy. W niektórych populacjach występują osobniki z szaro cętkowanym podgardlem. Ciało tej jaszczurki jest wydłużone, wałeczkowate, w przekroju okrągłe. Głowa jest niewyodrębniona z tułowia, krótka, o stożkowatym pysku. Górna szczęka wystaje nieco nad dolną. Z boków głowy tarczka policzkowo- oczna graniczy z 2-gą i 3-cią tarczką wargową górną. Oryginalny ogon ma długość równą mniej więcej długości reszty ciała. U tego gatunku łatwo ulega on odrzuceniu, tak, że wiele osobników ma ogon zregenerowany. Ogon u tego gatunku jaszczurki jest stosunkowo gruby. Kończyny są dobrze wykształcone, pięciopalczaste, lecz w stosunku do reszty ciała nieproporcjonalnie małe. U przednich kończyn 3-cie i 4-te palce są równej wielkości, a u tylnych 4-te palce są dłuższe niż 3-cie. Łuski na tułowiu są gładkie, sześcioboczne, mniej więcej równej wielkości. Na grzbiecie łuski ułożone są po 28 - 38 sztuk w każdym poprzecznym rzędzie. Samice są nieco większe od samców, grubsze, o bardziej przypłaszczonym grzbiecie. Młode osobniki mają proporcjonalnie dłuższe kończyny i ogon niż dorosłe.

Preferowane siedliska: Gatunek ten występuje zarówno na nizinach, wyżynach jak i w górach. Na Sycylii pionowy zasięg tej jaszczurki obejmuje obszary leżące do 1500 m n.p.m., a w Maroku (Afryka) do 2500 m n.p.m. Występuje w bardzo różnych środowiskach: na morskich wybrzeżach, w lasach oliwkowych i lasach dębu korkowego, w maki, ogrodach, wilgotnych lasach liściastych z gęstym podszytemu. Występuje też na terenach piaszczystych. Spotykana jest w bezpośredniej bliskości ludzkich siedzib.

Tryb życia: Gatunek ten prowadzi ściśle lądowy, naziemny tryb życia. Aktywność dobowa ostajnicy nakrapianej zależy od lokalnych warunków klimatycznych: na terenach o gorącym klimacie (np. w Egipcie) aktywna jest nocną, na obszarach chłodniejszych w dzień. W Afryce jest aktywna przez cały rok, a w Europie może zapadać w sen zimowy, zagrzebując się w ziemię na głębokość 10 - 55 cm. Hibernacja trwa zazwyczaj od października do kwietnia. Jaszczurka ta kopie nory sama, lub używa kryjówek już istniejących, takich jak stosy zeschniętych liści, sterty kamieni, zarośla kaktusowe, kępy agawy, stare mury, szczeliny pod zwalonymi pniami i nory innych zwierząt. Chociaż gatunek ten przystosowany jest do naziemnego trybu życia, dość dobrze się wspina. Przy wolniejszym poruszaniu posługuje się kończynami, natomiast przy szybszym ruchu kończyny przyciskane są do boków tułowia, a jaszczurka porusza się jak wąż - falistymi wygięciami ciała. Polując na większe ofiary ostajnica przydusza skrętami ciała zaś mniejsze po prostu połyka. Osobniki tego gatunku mogą żyć co najmniej 19 lat.

Pożywienie: Zjada różne owady (chrząszcze, owady prostoskrzydłe) i ich larwy, równonogi, pająki. Okolicznościowo także zjada jaszczurki, np. z rodzaju Podarcis oraz osobniki własnego gatunku.

Rozmnażanie: Ostajnica trójpalczasta jest gatunkiem jajożyworodnym. Rozmnażanie w różnych częściach zasięgu zachodzi w różnych terminach, w Europie przypada na początek wiosny. Ciąża trwa ok. 45 - 56 dni. Samica rodzi 3 - 10, w rzadkich przypadkach 20 młodych. Po urodzeniu mają one ok. 9 cm długości. U tego gatunku stosunkowo często występują okazy obojnacze (hermafrodyty).

Podgatunki: Systematyka w obrębie tego gatunku nie jest do końca ustalona. Przyjmuje się, iż na terenie Europy poza podgatunkiem nominalnym (Chalcides ocellatus ocellatus), występują trzy podgatunki: Chalcides ocellatus zavattarii, Chalcides ocellatus tiligugu i Chalcides ocellatus linosae.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005