Występowanie: Ta beznoga jaszczurka występuje w całej prawie Europie, z wyjątkiem Irlandii, północnej części Płw. Skandynawskiego, Sardynii, Korsyki, południowej części Płw. Iberyjskiego, wysp Morza Egejskiego, Południowej Ukrainy, Niziny Nadkaspijskiej i północnego obszaru europejskiej części Rosji. Poza Europą występuje w północnej Azji (do rzeki Toboł), a w Azji Mniejszej występuje w Turcji, Izraelu i północno-zachodnim Iranie. W Afryce zasięg tego gatunku obejmuje także Maroko, Algierię i Tunezję.

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki osiągają maksymalnie długość 52,5 cm, przeważnie jednak ich długość nie przekracza 35 - 40 cm. Grzbiet ciała ma kolor od jasnobrązowego do ciemnobrązowego w różnych odcieniach (oliwkowym, miedzianym), rzadziej ołowianoszarym. Przez grzbiet biegną często ciemniejsze od barwy podstawowej, podłużne linie, często położone blisko środka grzbietu w liczbie 1, 2 lub 3 i więcej. Są one ciągłe lub przerywane. Spotykane są także (zwłaszcza wśród samców) osobniki o jasnobrązowym grzbiecie, u których zamiast podłużnych pasów występują intensywnie niebieskie, okrągławe plamy (tzw. odmiana turkusowa). Spód ciała u samicy ma kolor ciemnoszary, rzadziej czarny, a u samca ogółem jaśniejszy: żółtawy, czasami z niebieskoszarym rysunkiem lub też szary, nierzadko z jasnym, przeważnie żółtawym wzorem. Czasami spotykane są całkiem czarne (melanistyczne) lub białe z czerwonymi oczami (albinotyczne) okazy należące do tego gatunku. Młode padalce mają grzbiet w kolorze jasnobrązowym, niebieskawym, srebrzystobiałym, miedzianym lub żółtawym o srebrzystym połysku. Na tym tle, wzdłuż linii kręgosłupa biegną dwa cienkie, ciemnobrązowe, ciemnoszare lub czarne, podłużne pasy. Z tyłu głowy często występują dwie ciemne plamy w kształcie łez. Spodnia strona ciała i boki są prawie czarne. Ciało padalca jest smukłe, wężokształtne, o równej grubości niemalże na całej długości. Kończyny nie występują nawet w szczątkowej postaci. Głowa jest mała, nie wyodrębniona z tułowia, o krótkim, łagodnie zaokrąglonym pysku. Ogon jest gruby, w przekroju okrągły, zakończony krótkim rogowym kolcem. Jego długość stanowi mniej więcej połowę długości reszty ciała. Łatwo ulega odrzuceniu i nigdy nie regeneruje się całkowicie, do poprzedniej długości. Oczy otoczone są ruchomymi powiekami. Otwory uszne są bardzo małe, ukryte częściowo lub zupełnie pod łuskami. Zarówno grzbiet jak i spód ciała pokryte są dachówkowato na siebie zachodzącymi łuskami.

Preferowane siedliska: Na północy zasięgu gatunek ten zamieszkuje głównie tereny nizinne (do 300 m n.p.m.), w Europie środkowej tereny do 1000 m n.p.m., zaś w Alpach obszary do 2400 m n.p.m. Padalec jest jaszczurką występującą w bardzo różnych biotopach, o ile są wystarczająco wilgotne. Lubi siedliska o gęsto zarośniętym podłożu. Spotykany jest na bagnach, obrzeżach lasu i wśród niezbyt gęstego drzewostanu, ale także w środowiskach zmienionych przez człowieka, takich jak obrzeża pól uprawnych i parki.

Tryb życia: Padalec prowadzi ściśle lądowy i naziemny tryb życia. Wykazuje dwa szczyty aktywności: rano (między godz. 5 - 10) i wieczorem (godz. 18 - 21). W czasie najgorętszych pór dnia, zwłaszcza latem, ukrywa się w norach, pod kamieniami i korzeniami drzew, w stertach desek, itp. W czasie ciepłych, letnich deszczy, jest aktywny cały dzień. Porusza się stosunkowo wolno (poluje na powolne ofiary). Złapany przez człowieka padalec rzadko gryzie, zdarza się to jednak zwłaszcza przy kontaktach ze zwierzętami z południa Europy. Sen zimowy, w zależności od lokalnego klimatu przypada na różne okresy. Zaczyna się w październiku (Europa środkowa), lub nawet na początku listopada (Europa zachodnia) i trwa do marca (Europa południowa), początku kwietnia (wysokie góry byłego Związku Radzieckiego), a nawet do kwietnia - maja. Padalec hibernuje w norach gryzoni, lub wygrzebanych przez siebie (o długości do 1 m). Prawdopodobnie zwierzęta te komunikują się ze sobą za pomocą bodźców zapachowych - nie wydają głosów i nie mają umiejętności zmiany barwy ciała.

Pożywienie: Zjada różne owady (np. prostoskrzydłe) pająki, równonogi, dżdżownice. Rzadziej pożera dorosłe jaszczurki żyworodne (Lacerta vivipara), młode zaskrońce (Natrix natrix), oraz osobniki swojego gatunku.

Rozmnażanie: Padalec jest gatunkiem jajożyworodnym. Kojarzenie zachodzi po opuszczeniu przez padalce kryjówek zimowych. W Europie kojarzenie przypada na okres między kwietniem a majem, zaś bardziej na północ - w końcu maja. Ciąża trwa około 11 - 13 tygodni. Po tym okresie samica rodzi młode, w liczbie 5 - 26 sztuk. Zwykle poród przypada na czerwiec - wrzesień, rzadziej październik - listopad. Całkowita długość młodych po urodzeniu wynosi ok. 7,0 - 9,7 cm.

Podgatunki: Oprócz podgatunku nominalnego (Anguis fragilis fragilis), wyróżnia się jeszcze dwa: Anguis fragilis colchicus (wschodnie i południowo wschodnie części zasięgu) i Anguis fragilis peloponnesiacus (Płw. Peloponez).

* Gatunek ten występuje w Polsce na terenie całego kraju. Podlega w naszym kraju całkowitej ochronie prawnej.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005
Powrót do spisu treści