Acanthodactylus erythrurus (Shinz, 1833)

rodzina: jaszczurki właściwe (Lacertidae)

Występowanie: Gatunek ten występuje na Płw. Iberyjskim, z wyjątkiem jego północnej części. Poza Europą zamieszkuje północną Afrykę ( Maroko i Algierię).

Cechy morfologiczne: Dojrzałe płciowo osobniki tego gatunku osiągają długość do 23 cm. Grzbiet ciała jest jasnobrązowy lub szarooliwkowy. Na tym tle widoczne są zazwyczaj czarne lub szarobrązowe podłużne rzędy nieregularnych plam przeplatane żółtawymi cętkami, które mogą się łączyć, tworząc pasy. Między nimi znajdują się bardziej regularne, cienkie, również podłużne, jasne pasy. Górne strony kończyn pokryte są jasnymi i ciemnymi plamami. Głowa i dalsze odcinki ogona są jednobarwne, w kolorze tła grzbietu (szare lub brązowe). Dolne boki ciała są białawe. Opisany powyżej wzór ubarwienia może się jednak różnić u poszczególnych osobników. Zdarzają się również egzemplarze jednolicie ubarwione, pozbawione wzoru. Młode osobniki ubarwione są bardziej kontrastowo: Przez tułów od boków głowy, aż do 1/3 długości ogona, ciągną się podłużne czarne pasy. Między nimi leżą podłużne, jasne, żółtobiałe pasy, w liczbie pięciu na grzbiecie i po dwa na każdym z boków. Również kończyny pokryte są podłużnymi, leżącymi na przemian, jasnymi i ciemnymi pasami. Wierzch głowy jest jasnobrązowy, pokryty czarnymi plamami. Spód i boki ogona mają natomiast charakterystyczne, jaskrawoczerwone zabarwienie.
Ciało jest smukłe, ze stosunkowo dobrze wyodrębnioną z tułowia, wysoką głową. Ogon jest długi, około półtora raza dłuższy od reszty ciała. Ogon u podstawy jest gruby, lecz od ok. 1/3 swej długości zwęża się gwałtownie. Kołnierzyk jest dobrze widoczny, złożony z 8 - 12 łusek. Łuski na grzbiecie są ziarniste. W przednich i środkowych partiach tułowia są one okrągłe i płaskie, zaś w tylnych - większe i żeberkowane. Wierzch ogona pokryty jest dużymi, silnie wręgowanymi łuskami. Samce są nieco większe od samic, mają też proporcjonalnie większe kończyny i dłuższy ogon. U samca nasada ogona jest grubsza (często znacznie) niż u samicy. Poza tym w jego ubarwieniu częściej i w bardziej intensywnym odcieniu występuje kolor żółty. Gruczoły udowe samca są lepiej rozwinięte niż u samicy. Liczba otworów udowych wynosi po 20 - 28, na każdym udzie. Preferowane siedliska: Gatunek ten występuje zarówno na nizinach, jak i w górach (poza Europą nawet do 2000 m n.p.m.). W Europie Acanthodactylus erythrurus preferuje otwarte obszary o podłożu piaszczystym, ale spotykany jest także w siedliskach o twardym, nawet skalistym podłożu. Występuje także na wybrzeżach.

Tryb życia: Gatunek ten prowadzi ściśle lądowy, naziemny tryb życia. Jest aktywny głównie w dzień, ale podczas najcieplejszych miesięcy szczyt jego aktywności przypada na godziny wieczorne. Młode osobniki są prawdopodobnie aktywne cały rok, zaś dorosłe jaszczurki zapadają w sen zimowy na kilka najchłodniejszych miesięcy roku, w okresie od września do maja, lub krótszym. Jaszczurka ta porusza się bardzo szybko, także na luźnej, piaszczystej powierzchni.

Pożywienie: Zjada owady błonkoskrzydłe (w tym mrówki), chrząszcze i owady prostoskrzydłe. Poza tym poluje na małe jaszczurki (np. Psammodromus algirus).

Rozmnażanie: Samice, w zależności od lokalnych warunków klimatycznych, mogą składać jaja 1, 2, a nawet 3 razy w roku. W Hiszpanii samica w jednej partii składa 4 do 6 sztuk jaj, z których w sierpniu wykluwają się młode. Poza Europą samica może na raz złożyć od 3 do 7 jaj. Wymiary jaj są zmienne na różnych obszarach i wynoszą ok. 15 - 16 mm na 18 mm. Inkubacja jaj trwa ok. 70 - 75 dni. świeżo wyklute młode mają długość ok. 6,0 - 7,7 cm.

Podgatunki: W Europie występuje tylko podgatunek nominalny: Acanthodactylus erythrurus erythrurus, natomiast w Afryce jeszcze dwa: Acanthodactylus erythrurus belli i Acanthodactylus erythrurus lineomaculatus.

©  Copyrights by Joanna Mazgajska 2005

Powrót do spisu treści