Jaszczurki są bardzo zróżnicowaną morfologicznie grupą gadów. Większość europejskich jaszczurek posiada wydłużony tułów, głowę, długi ogon i dwie pary pięciopalczastych kończyn. Jednak kilka europejskich gatunków jaszczurek jest zupełnie pozbawionych kończyn (Ophisaurus apodus, Anguis fragilis, Ophiomorus punctatissimus i Blanus cinereus) i na pierwszy rzut oka do złudzenia przypominają węże - ich ciało jest walcowate, równomiernie zwężające się ku końcowi. Kilka innych jaszczurek (rodzaj Chalcides) ma kończyny nieproporcjonalnie małe, o zredukowanej liczbie palców, które mogą nie brać udziału przy poruszaniu się. Ciało zarówno jaszczurek, jak i węży ściśle pokryte jest suchymi, rogowymi łuskami, pełniącymi rolę ochronną przed urazami mechanicznymi i zapobiegającymi parowaniu wody z organizmu. Wierzchnie warstwy skóry (naskórek) co pewien czas zostają złuszczone w postaci cienkich płatów - tzw. wylinki. Jaszczurki można odróżnić od węży dzięki następującym cechom morfologicznym: u węży występuje przeważnie jeden rząd tarczek brzusznych, zaś u europejskich jaszczurek - kilka, przeważnie 6 (rzadziej 8 i więcej) wzdłużnych rzędów większych łusek (patrz zdjęcie). Łuski na grzbiecie u europejskich jaszczurek są często (choć nie zawsze) ułożone w poprzecznych rzędach, zaś u węży - w ukośnie zagiętych rzędach (w kształcie litery "V"). Poza tym u jaszczurek często łuski wchodzące w skład pasma biegnącego przez środek grzbietu mają inny kształt niż te po bokach ciała.
Oczy większości europejskich jaszczurek (z wyjątkiem rodziny gekonów oraz gatunków: Ophiops elegans, Ablepharus kitaibelii i Chamaeleo chamaeleon) mają ruchome (otwierające się i zamykające) powieki, natomiast powieki węży są przezroczyste, zrośnięte w tzw. okulary i nieruchome. Poza tym po obu stronach głowy u jaszczurek widoczne są otwory uszne, których brak jest u węży. U samców zarówno u jednych jak i drugich, znajdują się ukryte w kloace, parzyste narządy kopulacyjne (każdy samiec ma dwa prącia). Ogon większości gatunków europejskich jaszczurek (z wyjątkiem rodzin Agamidae i Chamaeleonidae) może ulec odrzuceniu (autotomii) np. wtedy, gdy drapieżnik złapie je za ogon. Po pewnym czasie ogon odrasta, różni się jednak często od oryginalnego kształtem, długością lub zabarwieniem.
Jaszczurki należące do rodzin: kameleonów, agam i gekonów posiadają właściwość szybkiej zmiany barwy skóry, w zależności od koloru podłoża, temperatury otoczenia oraz stanu emocjonalnego i kondycji zwierzęcia.
Łuski u poszczególnych gatunków jaszczurek na różnych obszarach ich ciała mogą wykazywać znaczne różnice: Mogą być bardzo drobne (ziarniste) lub duże. Ich wolny koniec może być zaokrąglony, lub ostro zakończony. Niektóre łuski mogą być dodatkowo zakończone ostrym wyrostkiem (tzw. kilem). U części gatunków łuski wzdłuż ich podłużnej osi wzmocnione są wąskim żeberkiem (tzw. łuski wręgowane). Na brzuchu łuski zwykle są większe niż w innych obszarach ciała, mają gładką powierzchnię i kształt mniej lub bardziej zbliżony do prostokąta.
Na dolnych powierzchniach ud (tylne kończyny) większości europejskich jaszczurek występują pojedyncze rzędy otworków. Są to tzw. otwory udowe, stanowiące ujścia gruczołów udowych. Ich wydzielina odgrywa dużą rolę m.in. podczas kojarzenia się par. Podobne gruczoły u niektórych gatunków (np. gekonów) występują także na brzusznej powierzchni tułowia, w okolicy otworu kloakalnego, nosząc wtedy nazwę gruczołów preanalnych. Gruczoły udowe są przeważnie lepiej rozwinięte u samców niż u samic. U rodziny scynków (Scinidae) gruczoły te w ogóle nie występują.
U większości europejskich jaszczurek na stronie brzusznej ciała, mniej więcej na granicy między podgardlem a brzuchem, występuje poprzeczny rząd większych łusek - jest to tzw. kołnierzyk (patrz rysunek). Liczba i kształt łusek wchodzących w jego skład, jest cechą charakterystyczną dla gatunku.
Prawidłowe oznaczenie danej jaszczurki do gatunku, jest zadaniem bardzo trudnym. Wiele gatunków różni się od siebie jedynie nieznacznie. Cechy pomocne przy oznaczaniu europejskich jaszczurek to: ogólny pokrój ciała (m. in. występowanie kończyn), zabarwienie, liczba, wielkość i kształt łusek na poszczególnych częściach ciała (grzbiecie, brzuchu, ogonie, podgardlu), budowa oka (w tym kształt źrenicy), proporcje długości tułowia do ogona, liczba otworów udowych. Ważną cechą taksonomiczną jest też ułożenie i kształt tarczek na głowie. Niestety - liczba, wielkość i ułożenie tarczek podlega dość dużej zmienności i osobnik znaleziony w terenie może wykazywać duże odstępstwa od podręcznikowego schematu. Istotną cechą gatunkową jest kształt narządów kopulacyjnych samca. Rozpoznanie gatunku na tej podstawie jest jednak bardzo trudne, a jego szczegółowe omówienie przekracza ramy tej książki i (z wyjątkami) nie będzie brane pod uwagę przy opisach poszczególnych gatunków, ponieważ zazwyczaj nie jest niezbędne przy oznaczaniu europejskich jaszczurek. Wszystkie cechy taksonomiczne każdego gatunku szczególnie zainteresowany czytelnik znajdzie w kolejnych tomach książki "Handbuch der Reptilien und Amphibien Europas".

		Widok z góry		Widok z boku